Latijn/Les 13

Uit Wikibooks
Naar navigatie springen Naar zoeken springen
Latijn Les 1 - Les 2 - Les 3 - Les 4 - Les 5 - Les 6 - Les 7 - Les 8 - Les 9 - Les 10 - Les 11 - Les 12 - Les 13 - Les 14 - Les 15 Het schrift - Uitspraak - Naamwoorden - Werkwoorden Woordenlijst

Het participium, het participium praesens actief; het participium perfectum passief; het participium futurum actief; de infinitivus futurum actief

Voorbeelden[bewerken]

1. Nihil dicens domum adiit. Niets zeggend ging hij naar huis.
2. Vulnerati curati sunt. De gewonden zijn verzorgd.
3. Victi in triumpho ducti sunt. De overwonnenen zijn in een triomftocht geleid.
4. Pugnantem vires deficiunt. De krachten schieten de strijder tekort.
5. Volentibus nihil arduum est. Voor degenen die willen is niets te moeilijk.
6. Canes latrantes non mordent. Blaffende honden bijten niet.
7 Cornelia ad festa ventura est. Cornelia zal naar het feest komen.
8. Filius a patre vocatus domi venibat. Nadat de zoon door zijn vader geroepen was, kwam hij thuis.
9. Iste miles bibetus caput ligneum nunc habet. Die soldaat, die gedronken heeft, heeft nu een kater.
10. Bellum futurum est. De oorlog staat voor de deur.

Het participium[bewerken]

Het participium is een vorm van het werkwoord, die we in het Nederlands kennen als het deelwoord. Net zoals we in het Nederlands meerdere deelwoorden kennen, zijn er in het Latijn ook meerdere soorten van participia. De drie soorten van participia zijn: participium praesens actief, participium perfectum passief, en het participium futurum actief.

Het participium is wat we noemen een predicatieve bepaling, of een bepaling van gesteldheid. Het kan echter ook anders worden vertaald , dan alleen predicatief.

Het participium praesens actief[bewerken]

Het participium praesens actief, kortweg het ppa, is wat we in het Nederlands het tegenwoordig deelwoord noemen. Het kan op drie manieren gebruikt worden: bijvoeglijk, predicatief, en zelfstandig.

Verbuiging[bewerken]

Hier is het werkwoord vocare gebruikt, roepen.

 
masc./fem.
neut.
 
sing.
plur.
sing.
plur.
nom.
gen.
dat.
acc.
abl.
vocans
vocantis
vocanti
vocantem
vocante
vocantes
vocantium
vocantibus
vocantes
vocantibus
vocans
vocantis
vocanti
vocans
vocante
vocantia
vocantium
vocantibus
vocantia
vocantibus

Zoals je kunt zien, is de stam van het werkwoord gelijk, met daarachter ns of nt, en verder de uitgangen van de consonant-declinatie, zie ook les 4.

Mogelijkheden van vertaling[bewerken]

Er zijn drie mogelijkheden van vertaling: bijvoeglijk, predicatief, of zelfstandig. Verder kan het nog als een voltooid deelwoord worden vertaald.

Voorbeeld 1. Militibus murum custodientibus dormire non licet

Als je het als een tegenwoordig deelwoord vertaald, krijg je:

Vertaling 1. De muur bewakende soldaten mogen niet slapen.

Hier zie je dat het wordt vertaald met de Nederlandse vorm bewakende, het tegenwoordig deelwoord van bewaken.

Bijvoeglijk[bewerken]

Als je het ppa bijvoeglijk vertaalt, vertaal je het als een bijzin.

Voorbeeld 1. Militibus murum custodientibus dormire non licet

Vertaling 2. De soldaten die de muur bewaken mogen niet slapen.

Custodientibus is het participium, die hier bijvoeglijk wordt vertaald en dus als: die.....bewaken.

Predicatief[bewerken]

Bij een predicatieve vertaling van een participium gebruik je een voegwoord, het meest gebruikte is: terwijl.

Voorbeeld 1. Militibus murum custodientibus dormire non licet

Vertaling 3. Terwijl de soldaten de muur bewaken, mogen ze niet slapen.

Zelfstandig[bewerken]

Als het participium zelfstandig is, staat het los van een ander woord, en vertaal je het als een zelfstandig naamwoord.

Voorbeeld 2. Custodientibus dormire non licet.

Vertaling. De bewakers (Letterlijk: bewakenden) mogen niet slapen.

Het participium perfectum passief[bewerken]

Het participium perfectum passief, kortweg het ppp, is in het Nederlands het voltooid deelwoord. Het ppp kan, net als het ppa, op drie manieren vertaald worden: bijvoeglijk, predicatief, en zelfstandig.

Verbuiging[bewerken]

Bij het ppp is het gewoon de stam van het werkwoord, plus een t, en daarna gewoon de uitgangen van bonus. Hier staan ze nog even op een rijtje:

 
masc.
fem.
neut.
 
sing.
plur.
sing.
plur.
sing.
plur.
nom.
gen.
dat.
acc.
abl.
vocatus
vocati
vocato
vocatum
vocato
vocati
vocatorum
vocatis
vocatos
vocatis
vocata
vocatae
vocatae
vocatam
vocata
vocatae
vocatarum
vocatis
vocatas
vocatis
vocatum
vocati
vocato
vocatum
vocato
vocata
vocatorum
vocatis
vocata
vocatis

Mogelijkheden van vertaling[bewerken]

Net zoals het ppa, kun je het ppp op drie manieren vertalen: bijvoeglijk, predicatief, of zelfstandig.

Bijvoeglijk[bewerken]

Als je het ppp bijvoeglijk vertaalt, vertaal je het als een bijzin met het woord die. Echter, anders dan in het ppa, is het onderwerp van de hoofdzin het lijdend voorwerp in de bijzin.


Voorbeeld 3. Pater filium vocans circumspicit

Vertaling 1. De vader, die zijn zoon roept (Letterlijk: roepende), kijkt rond.


Voorbeeld 4. Filius a patre vocatus domi venit

Vertaling 1. De zoon, die door zijn vader geroepen is (Letterlijk: geroepen zijnde), komt thuis.


In voorbeeld 3 is het onderwerp van de hoofdzin ook het onderwerp van de bijzin. De vader....die. In voorbeeld 4 echter is het onderwerp van de hoofdzin, de zoon, het lijdend voorwerp van de bijzin. Immers, het onderwerp van de bijzin, is de vader.

Predicatief[bewerken]

Als je het ppp predicatief vertaalt, gebruik je weer een voegwoord, maar bij ppp meestal nadat.

Voorbeeld 4. Filius a patre vocatus domi venit

Vertaling 2. De zoon komt, nadat hij door zijn vader geroepen is, thuis

Zelfstandig[bewerken]

Het ppp kan ook zelfstandig worden vertaald, maar dan in slechts enkele gevallen:

Voorbeeld 5. Necati sunt incensi

Vertaling 1. De doden (Letterlijk: de gedoden) zijn verbrand.

Gelijktijdigheid en voortijdigheid[bewerken]

Een belangrijk verschil tussen het ppa en het ppp is de tijd.


Het ppa is gelijktijdig:

Voorbeeld 3. Pater filium vocans circumspicit

Vertaling 2. De vader kijkt, terwijl hij zijn zoon roept, rond

Het kijken en het roepen doet de vader tegelijkertijd


Het ppp is voortijdig:

Voorbeeld 4. Filius a patre vocatus domi venit

Vertaling 2. De zoon komt, nadat hij door zijn vader geroepen is, thuis

Eerst roept de vader, en dan komt de zoon thuis.

Onregelmatige vormen[bewerken]

Het regelmatige ppp vorm je door de stam van het werkwoord te nemen plus tus. Er zijn echter ook vele onregelmatige vormen.

Werkwoord
Stam
ppp
relinquere
monere
mittere
relinqu
mone
mitt
relictus
monitus
missus

Het participium futurum actief[bewerken]

De derde vorm van het participium is het participium futurum actief.

Verbuiging[bewerken]

Het part. fut. act. wordt gevormd door de stam van het werkwoord te nemen, en daarachter te zetten turus. Verder wordt het net zoals het ppp verbogen zoals bonus.

Werkwoord
Part. fut. act.
vocare
audire
ducere
vocaturus
auditurus
ducturus

Vertaling[bewerken]

Voorbeeld 6. Litteras scripturus domi venio.

Vertaling. Ik kom thuis om een brief te schrijven.

De letterlijke vertaling van het participium futurum actief, zullende schrijven, is geen gangbaar Nederlands. Meestal geeft het part. fut. act. een doel aan.


Voorbeeld 7. Hostes pugnaturi sunt.

Vertaling. De vijanden zijn van plan om te strijden.

het part. fut. act. verbonden met een vorm van esse kan uitdrukken dat iets gaat gebeuren.

Infinitivus futurum actief[bewerken]

Dit is simpelweg de infinitivus van het futurum. Hij wordt gevormd met het part. fut. act. plus esse.

Bijvoorbeeld: vocare - vocaturus - vocaturus esse

Onregelmatige werkwoorden[bewerken]

Hier is nog een schema met de participia van de onregelmatige werkwoorden

werkwoord
ppa
ppp
part. fut. act.
inf. fut. act.
esse
ire
velle
ferre
-
iens, euntes
volens, entes
ferens, entes
-
itum
voletus
latus
futurus
iturus
voleturus
laturus
futurus esse
iturus esse
voleturus esse
laturus esse
Opmerkingen[bewerken]

- Het ppp kan onpersoonlijk worden gebruikt, bijvoorbeeld auditum est: er is gehoord.

- Het ppp itum wordt , net als alle andere passieve vormen van ire, alleen onpersoonlijk gebruikt. Itum est: er is gegaan, men is gegaan.


Terminologie[bewerken]

Participium
Deelwoord.
Participium praesens actief
Tegenwoordig deelwoord.
Participium perfectum passief
Voltooid deelwoord.
Participium futurum actief
Toekomend deelwoord.
Infinitivus futurum actief
Infinitivus van de toekomende tijd.


Woordenlijst[bewerken]

a(b) van(af), door
bibere, bibi, bibitus (C) drinken
canis, is (m) hond
caput ligneum, -itis (n) kater (als gevolg van dronken zijn)
curare, curavi, curatus (A) verzorgen
deficere, defici, defictus (G) tekort schieten
dux, ducis (m) leider
educere, eduxi, eductus (C) wegvoeren, wegleiden (samenstelling: e-ducere, ex-ducere)
ex (m) uit
exercitus, us (m) leger
hodie vandaag
latrare, latravi, latratus (A) blaffen
miles, -itis (m) soldaat
mordere, mordui, mordetus (E) bijten
oppidum, i (n) (vesting)stad(je)
periculum, o (n) gevaar
pugnare, pugnavi, pugnatus (A) strijden
servare, servavi, servatus (A) redden
vocare, vocavi, vocatus (A) roepen
vulnerare, vulneravi, vulneratus (A) verwonden

Oefeningen[bewerken]

  • Vertaal de volgende zinnen.
  1. Canis militem mordetus latrabat.
  2. A duce exercitus ex oppido eductus sunt.
  3. Mater hodie e magno periculo servata est


Latijn Les 1 - Les 2 - Les 3 - Les 4 - Les 5 - Les 6 - Les 7 - Les 8 - Les 9 - Les 10 - Les 11 - Les 12 - Les 13 - Les 14 - Les 15 Het schrift - Uitspraak - Naamwoorden - Werkwoorden Woordenlijst
Informatie afkomstig van http://nl.wikibooks.org Wikibooks NL.
Wikibooks NL is onderdeel van de wikimediafoundation.