Afrikaans/Klankveranderingen in het Afrikaans

Uit Wikibooks
Naar navigatie springen Naar zoeken springen

Afrikaans

  1. Bijvoeglijke naamwoorden
  2. Zelfstandige naamwoorden
  3. Werkwoorden
  4. Voornaamwoorden
  5. Klankveranderingen
  6. Ander woordgebruik
  7. Gevaarlijke woorden
  8. Duitse invloed
  9. Andere komaf
  10. Bronnen
Video's
  1. Video 1

Bij het ontstaan van het Afrikaans hebben zich een aantal klankverschuivingen voorgedaan. Verder is de spelling meer radicaal aangepast aan de uitspraak.

y[bewerken]

De digraaf "ij" wordt in het Afrikaans als y geschreven:

bye -- bijen
yster -- ijzer

Waar Nederlands y gebruikt is dit gewoonlijk i in het Afrikaans of soms een j indien het een halfklinker betreft

siaan -- cyaan
jogurt -- yoghurt

z[bewerken]

De /z/ klank is vrijwel geheel verdwenen en ook in de schrijfwijze vervangen door een "s":

Suid-Afrika -- Zuid-Afrika
swart -- zwart
beset -- bezet(ten)

v/f- => w[bewerken]

In het Nederlands geven f, v en w drie verschillende klanken weer. Afrikaans heeft er maar twee. Er wordt naar analogie van het Nederlands vaak wel een "v" geschreven maar deze wordt als een stemloze "f" uitgesproken. De Afrikaanse "w" is wel stemhebbend, maar lijkt meer op de Nederlandse "v"-klank.

In gevallen waarbij het Nederlands een -v- of ook -ff- tussen twee klinkers heeft krijgt het Afrikaans vaak -w- of -ww-

graaf -- grawe (edelman)
graaf -- gegrawe (werkwoord graven)
laf -- lawwe

c/ch/g/gh[bewerken]

De "c" is tamelijk consequent vervangen door "s" of "k" waar dit zo uitgesproken wordt:

spesie -- specie (diersoort)
kremasie -- crematie

Net als in het merendeel van de Noord-Nederlandse woorden is er geen verschil meer tussen stemhebbend [ɣ] (zoals in logen) en stemloos [x] (zoals in loochen). In de spelling heeft men daarom het verschil laten vallen, alles wordt nu met "g" geschreven. De combinatie "ch" komt daarmee weinig voor:

lug <- lucht
kaggel <- kachel

Tussen twee klinkers en in medeklinkercombinaties verdwijnt ch/g vaak:

oes <- oogst
oë <- ogen.

In sommige Engelse leenwoorden spreek men de g hard uit als een stemhebbende stop [g]. In dat geval schrijft men "gh"

gholf -- het golfspel
golf -- een golf op het strand

De combinatie "ch" die als [ʃ] uitgesproken wordt, wordt met "sj" geschreven

sjokolade -- chocolade

In een paar heeft men de ch wel behouden

chaos, chemie, China

sch[bewerken]

De combinatie sch- is gewoonlijk verhard tot sk-

skenk -- schenken
skaak -- schaken

De Nederlandse uitgang -isch wordt als -ies geschreven

fantastiese feite -- fantastische feiten

-n[bewerken]

De finale -n is meestal verdwenen.

Bij meervouden van zelfstandige naamwoorden wordt de voorafgaande klinker nog wel uitgesproken:

honde <- honden

Bij werkwoorden is de hele lettergreep verdwenen en alleen de enkelvoudsvorm overgebleven:

loop <- lopen

Maar er zijn ook gevallen waar de n niet verdwenen is:

tussen - tussen
wetenskap - wetenschap
Wenen - de stad Wenen

Soms bestaan allebei de vormen:

teëprestasie / teenprestasie - tegenprestatie

Het onbepaalde lidwoord, het Nederlandse "een", wordt als 'n geschreven, maar meestal als een schwa ('eh') uitgesproken.

-t[bewerken]

Een finale -t verdwijnt in medeklinkercombinaties:

vlug <- vlucht
oes <- oogst

Maar in meervouden kan hij weer opduiken:

vlugte <- vluchten
oeste <- oogsten

Bij werkwoorden is de -t vorm van de derde persoon enkelvoud verdwenen, behalve bij werkwoorden als:

hoort
behoort

Maar deze vormen worden dan voor alle personen gebruikt:

Ons behoort tog almal aan dieselfde volk.
Dit is wat aan hom moet behoort.

klinkers[bewerken]

Wat in Nederlands lange klinkers genoemd worden zoals "ee", "ie", "oo" zijn in het Afrikaans tweeklanken met een schwa-klank aan het einde. De spelling volgt wel de Nederlandse conventies van verdubbeling van klinkers en medeklinkers en dat wil zeggen dat de "o" van bijvoorbeeld koper ook een tweeklank is en niet een enkelvoudige klinker.

u/ui[bewerken]

De u-klank is bijna volledig ontrond tot een i-klank. Ook de "ui" klinkt meer als een soort "ei"-klank. Dit hangt overigens af van de variëteit van Afrikaans. Vooral de uitspraak van zgn. kleurlingen-Afrikaans wijkt sterk af van die van het Nederlands.

au/ou[bewerken]

In het Nederlands worden "au" en "ou" als dezelfde tweeklank uitgesproken. In het Afrikaans heeft men daarom een keuze gemaakt en de "au" laten vervallen. Ook de -w die deze tweeklank vaak afsluit wordt niet geschreven.

blou -- blauw
outeur -- auteur
Informatie afkomstig van http://nl.wikibooks.org Wikibooks NL.
Wikibooks NL is onderdeel van de wikimediafoundation.