Leer jezelf ecologisch tuinieren/Braam: verschil tussen versies

Naar navigatie springen Naar zoeken springen
aanpassing
(voorlopige opslag)
(aanpassing)
Bestand:Bramen.jpg|[[../Gewone braam|''Rubus fruticosus'']] (Gewone braam)
Bestand:Loganbes.jpg|[[../Framboos|''Rubus idaeus'']] (Framboos)
Bestand:xxxRubus inermis.jpg|[[../Koebraam|''Rubus inermis'']] (Koebraam)
Bestand:xxxRubus laciniatus0.jpg|[[../Peterseliebraam|''Rubus laciniatus'']] (Peterseliebraam)
Bestand:Akkerhommel licht op wijnbes closeup.jpg|[[../Japanse wijnbes|''Rubus phoenicolasius'']] (Japanse wijnbes)
Bestand:xxxRubus saxatilis, 2006-08-04.JPG|[[../Steenbraam|''Rubus saxatilis'']] (Steenbraam)
Bestand:Salmonberry Blossom.jpg|[[../Prachtframboos|''Rubus spectabilis'']] (Prachtframboos)
</gallery>
;Nog niet beschreven
 
Tot het geslacht ''Rubus'' behoren meer dan 600 soorten. De systematiek van braam is echter ingewikkeld door de grote vormenrijkdom als gevolg van hybridisatie, [[w:apomixie|apomixie]] en [[w:polyploïdie|polyploïdie]]. De meeste bramensoorten zijn min of meer ingewikkelde kruisingsproducten tussen verschillende soorten. Sommige bramensoorten kunnen ook met [[../Framboos|Framboos]] gekruist worden. Hieruit zijn de Loganbes en de Taybes ontstaan.
== Algemeen ==
Tot het geslacht ''Rubus'' behoren meer dan 600 soorten. De systematiek van braam is echter ingewikkeld door de grote vormenrijkdom als gevolg van hybridisatie, [[w:apomixie|apomixie]] en [[w:polyploïdie|polyploïdie]]. De meeste bramensoorten zijn min of meer ingewikkelde kruisingsproducten tussen verschillende soorten. Sommige bramensoorten kunnen ook met [[Leer jezelf ecologisch tuinieren/Framboos|Framboos]] gekruist worden. Hieruit zijn de Loganbes en de Taybes ontstaan.
 
Voor de teelt van bramen worden alleen nog stekelloze rassen gebruikt. Deze rassen zijn ontstaan uit kruisingen tussen verschillende Rubus soorten en worden alleen onder de geslachtsnaam ''Rubus'' vermeld. Een bekende veelgebruikte doornloze cultivar is de Rubus "Thornless Evergreen".
De Gewone braam is een in heel Europa inheemse plant die met name langs bosranden voorkomt. De plant is een heester die 2 tot 6 meter hoog wordt. Elk jaar worden nieuwe stengels gevormd. Alleen de tweejarige stengels dragen vrucht, waarna deze afsterven.
 
==;Bloei==
De bloei is van eind mei tot september en de bestuiving vindt plaats door insecten, met name [[Leer jezelf ecologisch tuinieren../Dieren#Bij|bijen]] en hommels. Er zijn vruchten vanaf augustus.
 
De braam is door zijn stekels redelijk beschermd tegen de vraat van grote grazers. Wanneer hij eenmaal aangeslagen is, neemt hij meer en meer ruimte in. Dit biedt dan tevens de gelegenheid aan bomen als de [[../Eik|Eik]] om tot wasdom te komen.
==Ecologische waarde==
De braam is door zijn stekels redelijk beschermd tegen de vraat van grote grazers. Wanneer hij eenmaal aangeslagen is, neemt hij meer en meer ruimte in. Dit biedt dan tevens de gelegenheid aan bomen als de [[Leer jezelf ecologisch tuinieren/Eik|Eik]] om tot wasdom te komen.
[[Image:Blackberry_with_fruits.jpg|thumb|Braam met rijpe bramen]]
[[Afbeelding:Verbraming.jpg|thumb|Het begin van een bramenstruweel (verbraming)]]
[[Afbeelding:Bramen.jpg|thumb|Rijpe bramen]]
[[Afbeelding:Mures fleurs.JPG|thumb|Bloem van de braam]]
===Voedselplant voor nachtvlinders===
De planten in het geslacht ''Rubus'' zijn voedselplant voor de [[Leer jezelf ecologisch tuinieren/Dieren#Vlinder|(nacht)vlinders]]
* ''[[w:Acleris comariana|Acleris comariana]]''
* ''[[w:Acleris enitescens|Acleris enitescens]]''
* ''[[w:Acleris laterana|Acleris laterana]]''
* ''[[w:Acleris rubivorella|Acleris rubivorella]]''
* ''[[w:Apocheima strigataria|Apocheima strigataria]]''
* [[w:Keizersmantel|Keizersmantel]] (''Argynnis paphia'')
* ''[[w:Automeris io|Automeris io]]''
* [[w:Parelmoervlinder|Parelmoervlinder]]s (''[[w:Brenthis daphne|Brenthis daphne]]'', ''[[w:Brenthis hecate|Brenthis hecate]]'', ''[[w:Brenthis ino|Brenthis ino]]'')
* [[w:Bonte beer|Bonte beer]] (''[[w:Callimorpha dominula|Callimorpha dominula]]'')
* ''[[w:Callophrys chalybeitincta|Callophrys chalybeitincta]]''
* [[w:Boomblauwtje|Boomblauwtje]] (''[[w:Celastrina argiolus|Celastrina argiolus]] mauretanica'')
* ''[[w:Celastrina ladon|Celastrina ladon]]''
* [[w:Heide-oogspanner|Heide-oogspanner]] (''[[w:Charissa obscurata|Charissa obscurata]]'')
* [[w:Gevlekte winteruil|Gevlekte winteruil]] (''[[w:Conistra rubiginea|Conistra rubiginea]]'')
* ''[[w:Croesia holmiana|Croesia holmiana]]''
* ''[[w:Diachrysia balluca|Diachrysia balluca]]''
* ''[[w:Diarsia florida|Diarsia florida]]''
* ''[[w:Diurnea lipsiella|Diurnea lipsiella]]''
* ''[[w:Epatolmis caesarea|Epatolmis caesarea]]''
* [[w:Spaanse vlag (vlinder)|Spaanse vlag]] (''[[w:Euplagia quadripunctaria|Euplagia quadripunctaria]]'')
* [[w:Bastaardsatijnvlinder|Bastaardsatijnvlinder]] (''[[w:Euproctis chrysorrhoea|Euproctis chrysorrhoea]]'')
* ''[[w:Gnophos obfuscatus|Gnophos obfuscatus]]''
* ''[[w:Grammodes bifasciana|Grammodes bifasciana]]''
* ''[[w:Grammodes stolida|Grammodes stolida]]''
* [[w:Vuursteenvlinder|Vuursteenvlinder]] (''[[w:Habrosyne pyritoides|Habrosyne pyritoides]]'')
* ''[[w:Hartigia nigra|Hartigia nigra]]''
* [[w:Boogsnuituil|Boogsnuituil]] (''[[w:Herminia grisealis|Herminia grisealis]])
* [[w:Schaduwsnuituil|Schaduwsnuituil]] (''[[w:Herminia tarsicrinalis|Herminia tarsicrinalis]])
* [[w:Lijnsnuituil|Lijnsnuituil]] (''[[w:Herminia tarsipennalis|Herminia tarsipennalis]]'')
* [[w:Geel-purperen spanner|Geel-purperen spanner]] (''[[w:Idaea muricata|Idaea muricata]]'')
* [[w:Kleine parelmoervlinder|Kleine parelmoervlinder]] (''[[w:Issoria lathonia|Issoria lathonia]]'')
* [[w:Kleine breedbandhuismoeder|Kleine breedbandhuismoeder]] (''[[w:Noctua janthina|Noctua janthina]]'')
* ''[[w:Noctuana haematospila|Noctuana haematospila]]''
* [[w:Licht visstaartje|Licht visstaartje]] (''[[w:Nola aerugula|Nola aerugula]]'')
* ''[[w:Nordstromia argenticeps|Nordstromia argenticeps]]''
* ''[[w:Ocneria rubea|Ocneria rubea]]''
* ''[[w:Orgyia vetusta|Orgyia vetusta]]''
* ''[[w:Paradiarsia punicea|Paradiarsia punicea]]''
* [[w:Levantspikkeldikkopje|Levantspikkeldikkopje]] (''[[w:Pyrgus melotis|Pyrgus melotis]]'')
* [[w:Oranje o-vlinder|Oranje o-vlinder]] (''[[w:Pyrrhia umbra|Pyrrhia umbra]]'')
* [[w:Kalkgraslanddikkopje|Kalkgraslanddikkopje]] (''[[w:Spialia sertorius|Spialia sertorius]]'')
* ''[[w:Synchlora frondaria|Synchlora frondaria]]''
* [[w:Geblokte zomervlinder|Geblokte zomervlinder]] (''[[w:Thalera fimbrialis|Thalera fimbrialis]]'')
 
;Waardplant
Planten in het geslacht '''Rubus''' zijn waardplant voor een aantal [[w:bladmineerder|bladmineerder]]s:
Dit geslacht is [[w:waardplant|waardplant]] voor onder andere de [[../Dieren#Vlinder|(nacht)vlinders]]:
<gallery widths="95">
Bestand:FotoAcleris gezochtcomariana.jpg|[[w:SierlijkeOkergele braammineermotdriehoekbladroller|''StigmellaAcleris splendidissimellacomariana'']] (SierlijkeOkergele braammineermotdriehoekbladroller)
Bestand:gezocht|[[w:Acleris enitescens|''Acleris enitescens'']]
Bestand:Acleris laterana.jpg|[[w:Variabele driehoekbladroller|''Acleris laterana'']] (Variabele driehoekbladroller)
Bestand:gezocht|[[w:Acleris rubivorella|''Acleris rubivorella'']]
Bestand:gezocht|[[w:Apocheima strigataria|''Apocheima strigataria'']]
Bestand:Argynnis paphia 009.jpg|[[w:Keizersmantel|''Argynnis paphia'']] (Keizersmantel)
Bestand:Automeris ioFMPCCA20040704-2974B1.jpg|[[w:Automeris io|''Automeris io'']]
Bestand:Brenthis daphne.jpg|[[w:Braamparelmoervlinder|''Brenthis daphne'']] (Braamparelmoervlinder)
Bestand:gezocht|[[w:Dubbelstipparelmoervlinder|''Brenthis hecate'']] (Dubbelstip-parelmoervlinder)
Bestand:Brenthis ino.jpeg|[[w:Purperstreepparelmoervlinder|''Brenthis ino'']] (Purperstreepparel-moervlinder)
Bestand:Callimorpha dominula BUND.jpg|[[w:Bonte beer|''Callimorpha dominula'']] (Bonte beer)
Bestand:gezocht|[[w:Callophrys chalybeitincta|''Callophrys chalybeitincta'']]
Bestand:Celastrina argiolus 3(loz).jpg|[[w:Boomblauwtje|''Celastrina argiolus'']] (Boomblauwtje)
Bestand:Celastrina ladon 03745.JPG|[[w:Celastrina argiolus ladon|''Celastrina argiolus ladon'']]
Bestand:Charissa obscurata.jpg|[[w:Heide-oogspanner|''Charissa obscurata'']] (Heide-oogspanner)
Bestand:Conistra rubiginea.jpg|[[w:Gevlekte winteruil|''Conistra rubiginea'']] (Gevlekte winteruil)
Bestand:gezocht|[[w:Croesia holmiana|''Croesia holmiana'']]
Bestand:gezocht|[[w:Diachrysia balluca|''Diachrysia balluca'']]
Bestand:gezocht|[[w:Diarsia florida|''Diarsia florida'']]
Bestand:Diurnea.lipsiella.2.jpg|[[w:Najaarsbode|''Diurnea lipsiella'']] (Najaarsbode)
Bestand:gezocht|[[w:Epatolmis caesarea|''Epatolmis caesarea'']]
Bestand:Sg fexx 21.jpg|[[w:Spaanse vlag (vlinder)|''Euplagia quadripunctaria'']] (Spaanse vlag)
Bestand:Euproctis chrysorrhoea (Linnaeus, 1758).jpg|[[w:Bastaardsatijnvlinder|''Euproctis chrysorrhoea'']] (Bastaardsatijnvlinder)
Bestand:gezocht|[[w:Gnophos obfuscatus|''Gnophos obfuscatus'']]
Bestand:gezocht|[[w:Grammodes bifasciana|''Grammodes bifasciana'']]
Bestand:Grammodes stolida, b, Seringveld.jpg|[[w:Grammodes stolida|''Grammodes stolida'']]
Bestand:Habrosyne pyritoides02.jpg|[[w:Vuursteenvlinder|''Habrosyne pyritoides'']] (Vuursteenvlinder)
Bestand:gezocht|[[w:Hartigia nigra|''Hartigia nigra'']]
Bestand:Herminia grisealis01.jpg|[[w:Boogsnuituil|''Herminia grisealis'']] (Boogsnuituil)
Bestand:Herminia tarsicrinalis01.jpg|[[w:Schaduwsnuituil|''Herminia tarsicrinalis'']] (Schaduwsnuituil)
Bestand:Zanclognatha.tarsipennalis.7219.jpg|[[w:Lijnsnuituil|''Herminia tarsipennalis'']] (Lijnsnuituil)
Bestand:gezocht|[[w:Geel-purperen spanner|''Idaea muricata'']] (Geel-purperen spanner)
Bestand:Issoria lathonia-01 (xndr).jpg|[[w:Kleine parelmoervlinder|''Issoria lathonia'']] (Kleine parelmoervlinder)
Bestand:Noctua.janthina.7349.jpg|[[w:Kleine breedbandhuismoeder|''Noctua janthina'']] (Kleine breedband-huismoeder)
Bestand:gezocht|[[w:Noctuana haematospila|''Noctuana haematospila'']]
Bestand:Nola aerugula.jpg|[[w:Licht visstaartje|''Nola aerugula'']] (Licht visstaartje)
Bestand:gezocht|[[w:Nordstromia argenticeps|''Nordstromia argenticeps'']]
Bestand:gezocht|[[w:Ocneria rubea|''Ocneria rubea'']]
Bestand:gezocht|[[w:Orgyia vetusta|''Orgyia vetusta'']]
Bestand:gezocht|[[w:Paradiarsia punicea|''Paradiarsia punicea'']]
Bestand:gezocht|[[w:Levantspikkeldikkopje|''Pyrgus melotis'']] (Levantspikkeldik-kopje)
Bestand:Pyrrhia umbra bl1.JPG|[[w:Oranje o-vlinder|''Pyrrhia umbra'']] (Oranje o-vlinder)
Bestand:Spialia sertorius.jpg|[[w:Kalkgraslanddikkopje|''Spialia sertorius'']] (Kalkgraslanddikkopje)
Bestand:gezocht|[[w:Synchlora frondaria|''Synchlora frondaria'']]
Bestand:Thalera fimbrialis.jpg|[[w:Geblokte zomervlinder|''Thalera fimbrialis'']] (Geblokte zomervlinder)
</gallery>
Verder is dit geslacht [[w:waardplant|waardplant]] voor onder andere de [[w:bladmineerder|bladmineerder]]s:
<gallery widths="95">
Bestand:gezocht|[[w:Agromyza potentillae|''Agromyza potentillae'']]
Bestand:gezocht|[[w:Agromyza sulfuriceps|''Agromyza sulfuriceps'']]
Bestand:Coleophora gryphipennella.JPG|[[w:Rozenkokermot|''Coleophora gryphipennella'']] (Rozenkokermot)
Bestand:Coleophora.potentillae4.-.lindsey.jpg|[[w:Braamkokermot|''Coleophora potentillae'']] (Braamkokermot)
Bestand:Coleophora violacea.JPG|[[w:Witsprietkokermot|''Coleophora violacea'']] (Witsprietkokermot)
Bestand:gezocht|[[w:Ectoedemia erythrogonella|''Ectoedemia erythrogonella'']]
Bestand:gezocht|[[w:Bramenblaasmijnmot|''Ectoedemia rubivora'']] (Bramenblaasmijn-mot)
Bestand:gezocht|[[w:Emmetia heinemanni|''Emmetia heinemanni'']]
Bestand:gezocht|[[w:Emmetia marginea|''Emmetia marginea'']]
Bestand:Incurvaria.praelatella.-.lindsey.jpg|[[w:Aardbeiwitvlekmot|''Incurvaria praelatella'']] (Aardbeiwitvlekmot)
Bestand:gezocht|[[w:Metallus albipes|''Metallus albipes'']]
Bestand:gezocht|[[w:Metallus pumilus|''Metallus pumilus'']]
Bestand:Stigmella aurella.JPG|[[w:Braammineermot|''Stigmella aurella'']] (Braammineermot)
Bestand:Stigmella poterii.JPG|[[w:Tormentilmineermot|''Stigmella poterii'']] (Tormentilmineermot)
Bestand:Stigmella splendidissimella.jpg|[[w:Sierlijke braammineermot|''Stigmella splendidissimella'']] (Sierlijke braammineermot)
</gallery>
;Nog niet beschreven
* ''[[w:Agromyza potentillae|Agromyza potentillae]]''
* ''[[w:Agromyza sulfuriceps|Agromyza sulfuriceps]]''
* ''[[w:Coleophora gryphipennella|Coleophora gryphipennella]]''
* [[w:Braamkokermot|''Coleophora potentillae'']] (Braamkokermot)
* ''[[w:Coleophora violacea|Coleophora violacea]]''
* ''[[w:Ectoedemia erythrogonella|Ectoedemia erythrogonella]]''
* ''[[w:Ectoedemia rubivora|Ectoedemia rubivora]]''
* ''[[w:Emmetia heinemanni|Emmetia heinemanni]]''
* ''[[w:Emmetia marginea|Emmetia marginea]]''
* ''[[w:Incurvaria praelatella|Incurvaria praelatella]]''
* ''[[w:Metallus albipes|Metallus albipes]]''
* ''[[w:Metallus pumilus|Metallus pumilus]]''
* ''[[w:Stigmella poterii|Stigmella poterii]]''
* ''[[w:Stigmella aurella|Stigmella aurella]]''
 
===;Onkruid===
De braam is overal in de wereld geïntroduceerd. Met name in Zuid-Afrika geldt deze [[w:exoot|exoot]] als een onkruid. Ook in Nederland wordt de braam soms als een onkruid gezien; wanneer hij de ruimte krijgt overwoekert hij snel veel ruimte. Dit verschijnsel wordt ook wel "verbraming" genoemd.
 
==;Vermeerdering==
De braam vermeerdert zich door zaad, wortelstekken, zomerstekken en afleggen. De top van eenjarige stengels kan, als deze de grond raakt, gaan wortelen. Van de braam zijn er diverse rassen. Om de eigenschap van de moederplant te behouden dienen deze door vegetatieve wijze te worden vermeerderd. Sommige stekelloze rassen geven echter nog wel gestekelde wortelopslag.
 
==;Gebruik==
Van de braam worden vooral de vruchten gebruikt. De vruchten zijn donkerblauw. Bramen hebben een zoete smaak en worden zowel vers gegeten als verwerkt in bijvoorbeeld bramenjam. Ook de bladeren van de braam kunnen voor consumptie gebruikt worden. Hiervoor moeten de bladeren, na het plukken, worden gedroogd op een droge en luchtige plaats. Hierna kan er van de gedroogde bladeren thee worden getrokken.<ref>Nijkamp J., Rook R., Slijper H. en Zweers K. (1976). ''De 12 maanden van het jaar.'' Utrecht/Antwerpen: Het Spectrum.</ref>
 
Ook de bladeren van de braam kunnen voor consumptie gebruikt worden. Hiervoor moeten de bladeren, na het plukken, worden gedroogd op een droge en luchtige plaats. Hierna kan er van de gedroogde bladeren thee worden getrokken.<ref>Nijkamp J., Rook R., Slijper H. en Zweers K. (1976). ''De 12 maanden van het jaar.'' Utrecht/Antwerpen: Het Spectrum.</ref>
 
Bijgeloof in het Verenigd Koninkrijk zegt dat na 15 september bramen niet gegeten dienen te worden. De duivel zou ze dan geclaimd hebben en een merkteken op de bladeren achtergelaten hebben. Mogelijk vindt de legende zijn oorsprong in de grotere kans op infectie in de tweede helft van september van de ''[[Leer jezelf ecologisch tuinieren/Problemen#Botrytis|Botrytis cinerea]]''. Aangetaste vruchten hebben geen prettige smaak en kunnen giftige stoffen bevatten.
 
Bijgeloof in het Verenigd Koninkrijk zegt dat na 15 september bramen niet gegeten dienen te worden. De duivel zou ze dan geclaimd hebben en een merkteken op de bladeren achtergelaten hebben. Mogelijk vindt de legende zijn oorsprong in de grotere kans op infectie in de tweede helft van september van de ''[[../Problemen#Botrytis|Botrytis cinerea]]''. Aangetaste vruchten hebben geen prettige smaak en kunnen giftige stoffen bevatten.
Ook is het niet raadzaam bramen die langs een drukke verkeersweg groeien te plukken, vanwege de opeenhoping van giftige stoffen zoals in het verleden van lood.
Het [[w:RIVM|RIVM]] adviseert wilde bosvruchten zoals bramen te wassen en liefst nog te koken (bijvoorbeeld in jam). Op plaatsen waar [[../Dieren#Vos|vossen]] voorkomen kunnen wilde vruchten namelijk besmet zijn met [[w:lintworm|lintworm]] via de uitwerpselen van vossen. In Nederland en België is dit echter vrij zeldzaam.
 
;Inhoudstoffen==
Het [[w:RIVM|RIVM]] adviseert wilde bosvruchten zoals bramen te wassen en liefst nog te koken (bijvoorbeeld in jam). Op plaatsen waar [[Leer jezelf ecologisch tuinieren/Dieren#Vos|vossen]] voorkomen kunnen wilde vruchten namelijk besmet zijn met [[w:lintworm|lintworm]] via de uitwerpselen van vossen. In Nederland en België is dit echter vrij zeldzaam.
 
==Inhoudstoffen==
Zoals alle vruchten heeft ook de braam een lage [[w:pH|pH]]-waarde, die varieert van 2,8 tot 3,8. Een liter bramensap bevat 8-15 gram zuur (gemiddeld 11,5 g), waarvan appelzuur het hoofdbestanddeel is. De braam bevat 9-16 % suiker bestaande uit [[w:glucose|glucose]], [[w:fructose|fructose]] in ongeveer gelijke hoeveelheden en een klein beetje [[w:sacharose|sacharose]] en [[w:maltose|maltose]]. De [[w:Brix-waarde|Brix-waarde]] is 9-14. Verder zitten in bramen vooral vitamine C. Daarnaast bevatten bramen 1% eiwit, 6% koolhydraten en 1% vet. De energieinhoud van 100 g bramen is 155 [[w:kilojoule|kJ]].
 
==Referenties==
{{references}}
{{Commonscat|Rubus}}
Informatie afkomstig van https://nl.wikibooks.org Wikibooks NL.
Wikibooks NL is onderdeel van de wikimediafoundation.

Navigatiemenu