Nieuwgrieks/Syntax/Werkwoord/Soorten ww

Uit Wikibooks
Naar navigatie springen Naar zoeken springen

Ενεργητικά ρήματα (actieve werkwoorden)[bewerken]

Actieve werkwoorden drukken het verrichten van een handeling of het overgaan van de ene toestand in de andere uit. In het Grieks hebben actieve werkwoorden niet noodzakelijkerwijs ook een actieve morfologie.

Soorten actieve werkwoorden[bewerken]

Actieve werkwoorden worden onderscheiden in transitieve werkwoorden (μεταβατικά ρήματα) en intransitieve werkwoorden (αμετάβατα ρήματα). Transitieve werkwoorden gaan vergezeld van een object waarop de handeling invloed heeft. In het Grieks is dit niet noodzakelijkerwijs een lijdend voorwerp.
Zinnen met transitieve werkwoorden met een actieve morfologie kunnen over het algemeen omgezet worden naar een zin met een lijdende vorm. Indien de passieve vorm echter de intransitieve betekenis van het werkwoord verwoordt of de reflexieve betekenis, is dit echter niet het geval.
ενσωματώνω (incorporeren, transitief) ενσωματώνomai (zich conformeren, reflexief)
Dit betekent overigens weer niet dat er geen passief tegenwoordig deelwoord zou kunnen bestaan.
έρχομαι (komen, intransitief) ερχόμενος (de volgende , tegenwoordig deelwoord)

transitieve werkwoorden met een lijdend voorwerp[bewerken]

ο υδραυλικός επισκευάζει τη βρύση de loodgieter repareert de kraan
ο Πέτρος μοιάζει του πατέρα Petros lijkt op zijn vader
Het lijdend voorwerp kan ook de vorm aannemen van een lijdendvoorwerpszin.
θα δεις ότι δεν είναι αχάριστη je zal zien dat zij niet ondankbaar is
κι εγώ θέλω να τρέξω στο πανηγύρι ook ik wil me naar het feest haasten
θα κάνω ό,τι μου πεις ik zal, al wat je me zegt, doen
φοβάται μήπως κόψουν το νερό hij is bang dat ze het water afsluiten
δεν ξέρω πού βρίσκεται ik weet niet waar hij is
ρώτησαν αν ο Πέτρος πήγε στη Αθήνα zij vroegen of Petros naar Athene ging

werkwoorden met één of twee objecten[bewerken]

In het Nederlands is het tweede object over het algemeen het meewerkend voorwerp.

werkwoorden met één object[bewerken]

in de accusativus[bewerken]

Dit is over het algemeen het lijdend voorwerp.

in de genitivus[bewerken]

Dit is over het algemeen het meewerkend voorwerp.
ο Μιχάλης μοιάζει του πατέρα; Του μοιάζει lijkt Michalis op zijn vader? Hij lijkt op hem
μίλησε στον πατέρα σου; Του μίλησε sprak hij met zijn vader? Hij sprak met hem
φτάνουν αυτά στον Πέτρο; Του φτάνουν αυτά is dat genoeg voor Petros? Dat is genoeg voor hem
μου ξέφυγε μια καλή ευκαιρία. Από μένα ξέφυγε μια καλή ευκαιρία een goede gelegenheid ontglipte me. Een goede gelegenheid ontglipte mij
Nb Een meewerkend voorwerp kan vervangen worden door een voorzetselbepaling (εμπρόθετος προσιορισμός)
δεν του μοιάζει. Ο Παυλάκης δε μοιάζει με τον ξάδελφό του hij lijkt niet op hem. Paulakis lijkt niet op zijn neef
μου φτάνουν αυτά. Σ’εμένα φτάνουν αυτά het is voldoende voor mij. Voor mij is het voldoende
δείξε της Μαρίας το καινούργιο σου φόρεμα. Δείξε στη Μαρία το καινούργιο σου φόρεμα. laat Maria je nieuwe jurk zien. Laat aan Maria je nieuwe jurk zien
του ζήτησα βιβλία. Ζήτησα απ’αυτόν βιβλία ik vroeg hem boeken. Ik vroeg aan hem boeken.

werkwoorden met twee objecten[bewerken]

Indien een werkwoord vergezeld gaat van twee objecten dan zijn dat over het algemeen het lijdend voorwerp (άμεσο αντικείμενο) en het meewerkend voorwerp (έμμεσο αντικείμενο).

met accusativus en genitivus[bewerken]

η γιαγιά χάρισε της Μαρίας ένα δαχτυλίδι oma gaf Maria een ring

met twee accusatieven[bewerken]

Netherlands flag outline.png
με ρώτησε κάτι hij vroeg me iets
ο Γιάννης διδάσκει τον Πέτρο χορό Giannis leert Petros dansen (een dans)

werkwoorden met een object en een naamwoordelijk deel van het gezegde[bewerken]

έχουν εκλέξει τον Κώστα πρόεδρο ze hebben Kostas als voorzitter gekozen
θεωρεί το γείτονα ενοχλητικό hij vindt de buurman onhebbelijk

Η γενική προσωπική[bewerken]

Greece flag 300.png

Het Grieks onderscheidt nog de ‘persoonlijke genitivus’. In het Nederlands zouden we deze als meewerkend voorwerp benoemen.

μου είναι αδύνατο να το κάνω αυτό het is me onmogelijk dat te doen

Μέσα ρήματα ('mediale' werkwoorden)[bewerken]

Deze werking wordt gekenmerkt door het feit dat de actie van het werkwoord direct of indirect wordt uitgevoerd op het onderwerp zelf. De (Nederlandse) wederkerende werkwoorden (αυτοπαθές ρήματα) behoren tot deze soort.
Netherlands flag outline.png

De vorm van de werkwoorden is echter niet noodzakelijkerwijs passief.

ο Πέτρος ντύνεται Petros kleedt zich (aan)
ο πατέρας ξυρίζεται στο κουρείο vader laat zich bij de kapper scheren
ο Γιώργος έκοψε τα μαλλιά του στο κουρείο Giorgos laat zijn haar bij de kapper knippen
οι φίλοι αγαπιούνται vrienden houden van elkaar
παίρνω εργάτες και σκάβω το αμπέλι μου ik neem arbeiders om mijn wijngaard te laten spitten
ράβω το κουστούμι μου σ’έναν καλό ράφτη ik laat mijn pak maken door een goede kleermaker
Netherlands flag outline.png

Mέσα ρήματα met een passieve morfologie kennen geen passieve werking. Daarvoor moet zo nodig, net als bij de deponentia, een omschrijving gebruikt worden.

Παθητικά ρήματα (passieve werkwoorden)[bewerken]

Onder passieve werkwoorden worden zowel de werkwoorden men een actieve morfologie en een passieve werking, als ook de werkwoorden met een passieve morfologie verstaan.
De werkwoorden met een passieve morfologie en een actieve werking (deponentia), de αποθετικά ρήματα, behoren dus formeel tot de παθητικά ρήματα.
Onder passieve werkwoorden worden de werkwoorden verstaan die een passieve werking hebben. Dat wil niet zeggen dat zij ook een passieve morfologie hebben.
τα δέντρα καταστράφηκαν από την παγωνιά de bomen werden verwoest door de vorst
τα χιόνια έλιωσαν από τη βροχή de sneeuw smolt door door de regen
Om de werking van passieve werkwoorden met een passieve morfologie en een actieve werking passief te maken moet een omschrijving worden gebruikt.

Actieve en passieve syntax[bewerken]

Netherlands flag outline.png

Omdat er in het Grieks werkwoorden zijn die een actieve morfologie met een passieve werking combineren, is er geen éen op één overeenstemming met het Nederlands. Zowel in het Grieks als in het Nederlands wordt soms gebruikgemaakt van een voegwoord (από respectievelijk door).

ο ήλιος θερμαίνει τη γη de zon verwarmt de aarde
η γη θερμαίνεται από τον ήλιο de aarde wordt door de zon verwarmd
η ζέστη λιώνει τα παγάκια de warmte doet de ijsblokjes smelten
τα παγάκια έλιωσαν από τη ζέστη de ijsjes smolten door de warmte

Omzetting van actieve syntax naar passieve syntax[bewerken]

werkwoorden die zowel een actieve als passieve werking kunnen hebben[bewerken]

Dit is de gebruikelijke situatie waarin transitieve werkwooren ook passief gebruikt kunnen worden.
η Μαρία βρήκε το θησαυρό.
ο θησαυρός βρέθηκε από τη Μαρία
Maria vond de schat.
de schat werd door Maria gevonden
ο βοσκός χτύπησε την αγελάδα.
η αγελάδα χτυπήθηκε από το βοσκό
de herder sloeg de koe.
de koe werd door de herder geslagen

werkwoorden met een meewerkend voorwerp[bewerken]

το σχολείο δεν του έδωσε πτυχίο
 
πτυχίο δεν του δόθηκε από το σχολείο
de school gaf hem geen einddiploma
een einddiploma werd hem door de school niet gegeven
πτυχίο δεν δόθηκε σ’ αυτόν από το σχολείο een einddiploma werd aan hem door de school niet gegeven

werkwoorden met twee objecten in de 4e naamval[bewerken]

οι καθηγητές εξετάζουν τους μαθητές μαθηματικά.
 
οι μαθητές εξετάζονται μαθηματικά από τους καθηγητές
de leraren nemen de leerlingen een examen wiskunde af.
de leerlingen worden in de wiskunde geëxamineerd door de leraren
οι μαθητές εξετάζονται στα μαθηματικά από τους καθηγητές de leerlingen worden in de wiskunde geëxamineerd door de leraren

werkwoorden met twee objecten waarvan er één onderdeel is van het naamwoordelijk gezegde[bewerken]

η κυβέρνηση διόρισε τον Παύλο νομάρχη.
 
ο Παύλος διορίστηκε από την κυβέρνηση νομάρχης
de regering benoemde Paulos tot burgemeester.
Paulos werd door de regering tot burgemeester benoemd
η συντροφιά χαρακτήρισε τη Μαρία φλύαρη.
η Μαρία χαρακτηρίστηκε φλύαρη από την συντροφιά
het gezelschap karakteriseerde Maria als babbelziek.
Maria werd door het gezelschap als babbelziek gekarakteriseerd

werkwoorden met een passieve morfologie en een actieve werking (deponentia)[bewerken]

In dit geval kan in het Grieks de passieve werking alleen door een omschrijving vorm gegeven worden.
ο υπουργός δέχτηκε το δήμαρχο.
Ο δήμαρχος έγινε δεκτός από τον υπουργό
de minister ontving de burgemeester.
de burgemeester werd door de minister ontvangen
η μάνα περιποιείται το γιο της.
ο γιος δέχεται περιποιήσεις από τη μητέρα του
de moeder verzorgt haar zoon.
de zoon wordt door de moeder verzorgd
οι ισχυροί συνήθως εκμεταλλεύονται τους αδυνάτους.
οι αδύνατοι συνήθως γίνονται αντικείμενο εκμεταλλεύσεως των ισχυρών
de sterken buiten de zwakken gewoonlijk uit.
de zwakken worden gewoonlijk door de sterken uitgebuit

Ουδέτερα ρήματα ('neutrale' werkwoorden)[bewerken]

Greece flag 300.png

Het Grieks onderscheidt verder nog werkwoorden met een neutrale werking (ουδέτερη διάθεση).

το παιδί κοιμάται het kind slaapt
διψάσαμε το μεσημέρι ’s middags hadden we dorst
Deze laten zich vanuit het Nederlands gezien probleemloos onderbrengen bij de overige categorieën.

Aπρόσωπα ρήματα (onpersoonlijke werkwoorden)[bewerken]

Het gebruik van onpersoonlijke werkwoorden verschilt in het Grieks niet wezenlijk van dat in het Nederlands.
πρέπει να με ακούσεις οπωσδήποτε je moet hoe dan ook naar me luisteren
δεν πρόκειται να μιλήσω σε καμιά περίπτωση ik zal in geen enkel geval spreken
ξημερώνει και βρέχει het wordt dag en het regent
ακούστηκε πως σκοτώθηκαν πολλοί naar verluidt werden velen gedood
φαίνεται πως δε θα ξαναγυρίσει het schijnt dat hij niet zal terugkeren
καλό είναι να ... het is goed dat …
κρίμα είναι να ... jammer dat …
Informatie afkomstig van http://nl.wikibooks.org Wikibooks NL.
Wikibooks NL is onderdeel van de wikimediafoundation.