Naar inhoud springen

Periodiek systeem/Scandiumgroep

Uit Wikibooks


Galerij

[bewerken]
21
Sc
39
Y
57
La
71
Lu
21
Sc
39
Y
89
Ac
103
Lr
Scandium Yttrium Lanthaan
Gesublimeerd en massief Lutetium Gesublimeerd Yttrium Vast lanthaan in een ampul met argon
Lutetium Actinium Lawrencium
Gesublimeerd en massief Lutetium Elektronenverdeling van Actinium Ernest Lawrence naar wie lawrecium vernoemd is

Groepsgrootte

In veel periodiek systeem weergaven lijkt de scandiumgroep slechts uit twee elementen te bestaan. Voor twee elementen een hele groep maken klinkt een beetje overdreven. De verklaring ligt in de geschiedenis. Toen duidelijk werd op basis van het atoommodel van Bohr hoeveel elementen er een plaats zouden moeten vinden in de tabel werd ook duidelijk dat het systeem erg lang, en niet zo hoog zou worden.De periode van ceasium tot radon omspant 32 elementen, terwijl er maar 7 periodes zijn. Door de elementen van het f-blok als twee aparte rijen onder de andere elementen te plaatsen kon een meer compact schema gemaakt worden: 18 breed en 9 hoog. Om aan te geven waar de twee extra rijen in de rest van het schema geplaatst moesten worden, werden de plaatsen van lanthaan en actinium gebruikt om dat aan te geven. Die elementen zelf werden als eerste element in de twee extra rijen geplaatst. Bovendien gaven ze hun naam aan die rijen: Lanthaniden (Lanthaan-achtigen) en Actiniden (actiniumachtigen).
Grootte van de groep
Als de elektronenverdelingen van de elementen met elkaar vergeleken worden, valt op dat het allemaal verdelingen zijn. Daaronder zit een edelgasverdeling, of een edelgasverdeling met een volledig gevulde f-subschil: . Op basis van hun elektronenverdeling deze elementen als één groep groep behandelen is dus goed verdedigbaar.

Opvalt dat

De atoomstraal door de groep heen steeds groter wordt met een duidelijke knik tussen lanthaan en actinium. Deze knik is een algemene trend in alle nevengroepen van het periodiek systeem en wordt de lanthanidencontractie genoemd.

Eigenschappen

In onderstaande tabel zijn een aantal eigenschappen van de elementen die bij deze groep (kunnen) horen weergegeven.
Eigenschappen
  Scandium Yttrium Lanthaan Lutetium Actinium Lawrencium
N[1] 21 39 57 71 89 103
Symbool Sc Y La Lu Ac Lr
Elektronen[2]
[Ar] 3d14s2
[Kr] 4d15s2
[Xe] 4f05d16s2
[Xe] 4f145d16s2
[Rn] 5f06d17s2
[Rn] 5f146d17s2
Ionen
R0[3] 160 180 195 175 195 -
R3+[4] 85,5 104 117,2 100,1 126 -
EN[5] 1,36 1,22 1,1 1,27 1,1 1,3
M[6] 44,956 88,906 138,9055 174,967 227,0728 [262]
Smelt.(°C)[7] 1539,0 1523 920 1663 1051 -
Kookt.(°C)[8] 2748 3264 3420 3397 2470 -
Dichtheid[9] 2,989 4,469 6,700 9,840 10,070 -
Hardheid[10] 2,5 -
Smeltwarmte[11] 14,1 11,4 6,2 19,2 -
Verdampingsw.[12] 314,2 363,0 414,0 428 -
VMolair[13] 15,04 19,89 22,39 17,78 22,54 -
ρ[14] 61 57 57 79 -
IP1 (kJ/mol)[15] 633,09 615,58 538,10 523,52 498,83 -
IP2 (kJ/mol)[15] 1234,99 1180,99 1067,14 1341,16 1167,48 -
IP3 (kJ/mol)[15] 2388,67 1979,89 1850,34 2022,29 -




  1. Atoomnummer
  2. Elektronenverdeling: behalve voor de elementen tot en met argon wordt alleen de verdeling buiten het laatste edelgas beschreven.
  3. Atoomstraal in pm.
  4. ionstraal van het driewaardig positieve ion in pm.
  5. Elektronegativiteit (Pauling), ontleend aan de gegevens op de Engelstalige Wikipedia (Electronegativity
  6. Molaire massa in gram/mol.
  7. Smeltpunt in °C. Smeltpunten zijn afkomstig van de Nederlandstalige Wikipedia (6 juni 2023), de pagina's van de elementen. De daarin opgegeven waarden zijn in Kelvin. Zij zijn omgerekend (-273,15) en naar hetzelfde aantal significante cijfers afgerond.
  8. Kookpunt in °C. Kookpunten zijn afkomstig van de Nederlandstalige Wikipedia (6 juni 2023), de pagina's van de elementen. De daarin opgegeven waarden zijn in Kelvin. Zij zijn omgerekend (-273,15) en naar hetzelfde aantal significante cijfers afgerond.
  9. Dichtheid in kg/L of gram/cm<sup3.
  10. Hardheid in de schaal van Mohs
  11. Smeltwarmte in kJ/mol.
  12. Verdampingswarmte in kJ/mol.
  13. Molair volume in cm3/mol.
  14. Soortelijke weerstand in
  15. 15,0 15,1 15,2 Ionisatieprotentialen in kJ.mol. Het cijfer achter IP geeft aan om de hoeveelste potentiaal het gaat.
Informatie afkomstig van https://nl.wikibooks.org Wikibooks NL.
Wikibooks NL is onderdeel van de wikimediafoundation.