Heraclitus over de natuur/De methode en de bekwaamheid
Uit Wikibooks
Het is de juiste methode vertrouwen te stellen in de zintuigen, in het openbare en in het wetenschappelijk onderzoek. Wie dat doet is bekwaam en verkrijgt kennis. De zintuigen hebben de voorrang (15), maar zijn onbetrouwbaar voor mensen met “uitheemse zielen” (16). Zelfs de neus is een niet te onderschatten zintuig (17). Maar naast de zintuigen leidt toch ook het zelfonderzoek tot kennis (18). Allen zijn in wezen in staat zelfkennis en verstandigheid te bereiken (19). Het is wijsheid en een deugd op de juiste wijze te handelen en te spreken (20) en voorzichtig te zijn wat het oordeel betreft (21). Daarvoor is het nodig veel onderzoek te doen (22) en vertrouwen te hebben in en aandacht te hebben voor het openbare (23). Vaak is dit immers openbaar (24), hoewel de ware aard der dingen zich voor ons verborgen houdt (25).
Inhoud |
[bewerken] Fragment 15 - 25
[bewerken] Fragment 15
[bewerken] Fragment 16
- κακοὶ μάρτυρες ἀνθρώποισιν ὀφθαλμοὶ καὶ ὦτα βαρβάρους ψυχὰς ἐχόντων.
- Slechte getuigen zijn voor mensen ogen en oren wanneer zij barbaarse zielen hebben. [3] [4] [5]
[bewerken] Fragment 17
- εἰ πάντα καπνὸς γένοιτο, ῥῖνες ἂν <ἦν>.
- Als alles (duidelijk) rook zou worden, zouden de neuzen er nog zijn. [6]
[bewerken] Fragment 18
[bewerken] Fragment 19
- Ἡράκλειτου• ἀνθρώποισι πᾶσι μέτεστι γινώσκειν ἑωυτοὺς καὶ σωφρονεῖν. (Stobaeus, Anthologium, V, 6).
- Van Heraclitus: Het is alle mensen erbij gegeven zichzelf te kunnen leren kennen en verstandig te zijn.
[bewerken] Fragment 20
- Ἡράκλειτου• σωφρονεῖν ἀρετὴ μεγίστη, καὶ σοφίη ἀληθέα λέγειν καὶ ποιεῖν κατὰ φύσιν ἐπαΐοντας. (Stobaeus, Anthologium, III, 1, 178).
- Van Heraclitus: Verstandig zijn in de grootste deugd, en wijsheid is het de waarheid te spreken en te handelen volgens de natuur met besef.
[bewerken] Fragment 21
- ἔτι μὴν Ἡράκλειτον, μὴ εἰκῆ περὶ τῶν μεγίστων συμβαλλώμεθα. (Diogenes Laërtius, IX, 73).
- Verder echter nog Heraclitus: Moge wij niet lukraak wat het grootste betreft gevolgtrekkingen maken.
[bewerken] Fragment 22
[bewerken] Fragment 23
- ἀπιστίῃ γάρ διαφυγγάνει μὴ γιγνώσκεσθαι.
- Want bij onvertrouwdheid ontsnapt het aan de aandacht en wordt dan niet gekend. [13] [14]
[bewerken] Fragment 24
- τὸ μὴ δῦνόν ποτε πῶς ἄν τις λάθοι;
- Hoe zou iemand wat nooit ondergaat kunnen ontgaan? [15]
[bewerken] Fragment 25
[bewerken] Noten
- ↑ Hippolytus, Refutatio in omnium haeresium, IX, 10, 1: ὅτι δέ ἐστιν ὁρατὸς ἀνθρώποις καὶ οὐκ ἀνεξεύρετος, ἐν τούτοις λέγει· ὅσων ὄψις, ἀκοὴ, µάθησις, φησί, τουτέστι τὰ ορατὰ τῶν ἀοράτων. “Dat verder het zichtbare er voor de mensen en niet onnaspeurbaar is, in het volgende verklaart hij het: wat zien, horen, leert, zegt hij, dat is het zichtbare van het onzichtbare:”
- ↑ Hippolytus, Refutatio in omnium haeresium, IX, 9, 5: καὶ ὅσων, ὄψις, ἀκοὴ, µάθησις τουτέστι τὰ ὄργανα ταῦτα, φησίν, ἐγὼ προτιμέω, οὐ τὰ ἀφανῆ προτιμήσας. “En wat zien, horen, leert, dat is het werktuig, daaraan, zegt hij, geef ik de voorrang, niet heeft het onzichtbare de voorrang”
- ↑ Sextus Empiricus, Adversus mathematicos, VII, 126: ἀλλὰ τὴν μὲν αἴσθησιν ἐλέγχει λέγων κατὰ λέξιν· κακοὶ μάρτυρες ἀνθρώποισιν κ. τ. λ. ὅπερ ἴσον ἦν τῶι ‘βαρβάρων ἐστὶ ψυχῶν ταῖς ἀλόγοις αἰσθήσεσι πιστεύειν. “Maar verder peproefde hij de waarneming, verklarend in deze uitspraak: slechte getuigen zijn voor mensen etc. Hetgeen gelijkstaat met: barbaarse zielen vertrouwen op de redeloze zintuigen.”
- ↑ Stobaeus, Anthologium, III, 4, 54: κακοὶ γίνονται ὀφθαλμοὶ καὶ ὦτα ἀφρόνων ἀνθρώπων ψυχὰς βαρβάρους ἐχόντων. “Slecht blijken de ogen en oren van dwaze mensen te zijn: barbaarse zielen hebben zij.”
- ↑ Diogenes Laërtius, IX, 7, de Heraclito: καὶ τὴν ὅρασιν ψεύδεσθαι. “En het gezicht is bedrieglijk.”
- ↑ Aristoteles, de Sensu, 5, p. 443a, 21: δοκεῖ δ' ἐνίοις ἡ καπνώδης ἀναθυμίασις εἶναι ὀσμή, οὖσα κοινὴ γῆς τε καὶ ἀέρος. καὶ πάντες ἐπιφέρονται ἐπὶ τοῦτο περὶ ὀσμῆς· διὸ καὶ Ἡράκλειτος οὕτως εἴρηκεν, ὡς εἰ πάντα τὰ ὄντα καπνὸς γένοιτο, ῥῖνες ἂν διαγνοῖεν. “Maar sommigen zijn van mening dat er uit rokerige uitwasimingen geuren plegen te zijn, die in hun wezen gemeenschappelijk uit aarde en ook lucht zijn, en dat wat de geuren betreft alle dingen hierin worden omgezet: daarom ook geeft Heraclitus er zelf bericht van, dat als alles van het bestaande (duidelijk) rook zou worden, er neuzen zouden onderscheiden.”
- ↑ Plutarchos, Adversus Colotem, 20, p. 1118c: ὁ δὲ Ἡράκλειτος ὡς μέγα τι καὶ σεμνὸν διαπεπραγμένος, ἐδιζησάμην, φησίν, ἐμεωυτόν· καὶ τῶν ἐν Δελφοῖς γραμμάτων θειότατον ἐδόκει τό Γνῶθι σαυτόν. “Maar Heraclitus meende grote dingen te hebben bereikt en een teken te hebben gevonden, ik ging op onderzoek, zegt hij, bij mijzelf: en van de inscripties te Delphi is naar men meent meest goddelijk, het Ken uzelve.”
- ↑ Suidas Lexicon, s.v. Ποστοῦμος: ὅνπερ οὖν Ἡράκλειτος εἶπε περὶ οὑτοῦ ἐμεωυτόν ἐδιζησάμην. “Op dergelijke wijze zei Heraclitus athans tot zichzelf: bij mijzelf ging ik op onderzoek.”
- ↑ Diogenes Laërtius, IX, 5: ὅτε καὶ νέος ὢν ἔφασκε μηδὲν εἰδέναι, τέλειος μέντοι γενόμενος πάντα ἐγνωκέναι· ἤκουσέ τ᾿ οὐδενός, ἀλλ᾿ αὑτὸν ἔφη διζήσασθαι καὶ μαθεῖν πάντα παρ᾿ ἑαυτοῦ. “En toen ik jong was, beweerde hij, placht ik niets te weten, volwassen geworden, daar wordt aan herinnert, kreeg ik in alles inzicht. Hij was door geen één onderwezen, maar had bij zichzelf gezocht en wist alles door zichzelf.”
- ↑ Stobaeus, Florilegium, XXI, 7, ex Aristonymo (19e eeuws): Ἡράκλειτου· Ἡράκλειτος νέος ὣν πάντων γέγονε σοφώτερος, ὅτι ᾔδει ἑαυτὸν μηδὲν εἰδότα. “Van Heraclitus: Heraclitus werd in zijn jeugd in alles meer wijs, daar hij juist dan bij zichzelf niet eens degene was die begrip heeft.”
- ↑ Clemens van Alexandrië, Stromata, V, 140, 6: χρὴ γὰρ εὖ μάλα πολλῶν ἵστορας φιλοσόφους ἄνδρας εἶναι καθ᾽ Ἡράκλειτον. “Want het is nodig flink en zeer veel onderzoek te doen voor wijsgerige mannen volgens Heraclitus.”
- ↑ Porphyrius, De abstinentia, II, 49: ἵστωρ γὰρ πολλῶν ὁ ὄντως φιλόσοφος. “Want een werkelijke wijsgeer is een onderzoeker van veel.”
- ↑ Clemens van Alexandrië, Stromata, V, 88, 5: ἀλλὰ τὰ μὲν τῆς γνώσεως βάθη κρύπτειν ἀπιστίη ἀγαθὴ καθ᾿ ῾Ηράκλειτόν• ἀπιστίῃ γὰρ διαφυγγάνει κ. τ. λ. “Maar de kennis pleegt zich bij onvertrouwdheid diep in goedheid te verbergen volgens Heraclitus: want bij onvertrouwdheid ontsnapt het aan de aandacht etc.”
- ↑ Plutarchus, Vita Coriolanum, 38: ἀλλὰ τῶν μὲν θείων τὰ πολλὰ καθ᾿ ῾Ηράκλειτον ἀπιστίῃ διαφυγγάνει μὴ γιγνώσκεσθαι. “Maar het merendeel van het goddelijke, volgens Heraclitus, ontsnapt bij onvertrouwdheid aan de aandacht etc.”
- ↑ Clemens van Alexandrië, Paedagogus, II, 99, 5: λήσεται μὲν γὰρ ἴσως τὸ αἰσθητὸν φῶς τις, τὸ δὲ νοητὸν ἀδύνατον ἐστιν, ἢ ὡς φησιν Ἡράκλειτος• τὸ μὴ δῦνόν ποτε πῶς ἂν τις λάθοι; “Want enerzijds vergeet iemand op gelijke wijze het zintuiglijk waarneembare licht, terwijl anderzijds het denkbare onvermogend is, of, zo zegt Heraclitus, hoe zou iemand wat nooit ondergaat kunnen ontgaan?”
- ↑ Themistius, Orationes, 5: φύσις δὲ καθ' Ἡράκλειτον κρύπτεσθαι φιλεῖ καὶ πρὸ τῆς φύσεως ὁ τῆς φύσεως δημιουργὸς, ὃν διὰ τοῦτο μάλιστα σεβόμεθα καὶ τεθήπαμεν. “Maar natuur, volgens Heraclitus, pleegt zich te verbergen, en boven de natuur de schepper der natuur, die wij daardoor het meest vereren en waardoor wij verblufd staan.”
- ↑ Porphyrius bij Proclus, In Platonis rem publicam commentarii, II, p. 107, 6 Kroll: ἡ φύσις κρύπτεσθαι φιλεῖ καθ᾿ ῾Ηράκλειτον. “De natuur pleegt zich te verbergen, volgens Heraclitus.”
- ↑ Julianus, Orationes, 7, 206 = Ad Heracleionem Cynicum de natura, 11: φιλεῖ γὰρ ἡ φύσις κρύπτεσθαι. “Want natuur pleegt zich te verbergen.”
- ↑ Filon Alex., De fuga et inventione, 179: φύσεως τῆς κρύπτεσθαι φιλούσης. “Voor de natuur is het zich verbergen een liefhebberij.”
