Pools/Naamvallen/Datief

Uit Wikibooks
Naar navigatie springen Naar zoeken springen

Datief

Gebruik

De datief wordt gebruikt in de volgende situaties:

  1. Het weergeven van het indirect object
  2. Bij speciale werkwoorden, zoals pomagać (helpen)
  3. Bij enkele voorzetsels: dzięki (dankzij), ku (naartoe), przeciw (tegen)
De datief (Latijn: dare, datum = geven, gegeven, Pools: Celownik) of derde naamval geeft zoals in veel talen het indirect object weer, dat wil zeggen de zaak in een zin waarop de door het werkwoord uitgevoerde handeling níet direct betrekking heeft, het meewerkend voorwerp.


Onzijdig zelfstandig naamwoord
De datief enkelvoud van onzijdige zelfstandig naamwoorden eindigt op -u. Deze uitgang komt in plaats van de -e of -o van de nominatief. Dus: pióro wordt pióru, en morze wordt morzu. Bij een bijvoeglijk naamwoord (adjectief, Pools: przymiotnik) of aanwijzend voornaamwoord dat betrekking heeft op een onzijdig zelfstandig naamwoord in de datief enkelvoud verandert de uitgang -e in -emu. Dus: dobre wordt dobremu, moje wordt mojemu en to wordt temu. In het meervoud is de uitgang van de datief -om of -iom


Mannelijk zelfstandig naamwoord
De meeste mannelijke zelfstandige naamwoorden krijgen in de datief enkelvoud de uitgang -owi en in de datief meervoud de uitgang -om of -iom. Dus inżynier (ingenieur) wordt inżynierowi en in het meervoud inżynierom. Alleen mannelijke dieren krijgen in de datief enkelvoud de uitgang -u: kotkotu.


Vrouwelijk zelfstandig naamwoord
De meeste vrouwelijke zelfstandige naamwoorden krijgen in de datief enkelvoud de uitgang -ie; dziewczyna wordt dziewczynie en kawa wordt kawie. Soms treedt hierbij palatalisatie (verzachting) van de eindklank van de stam op: kobieta wordt bijvoorbeeld kobiecie in de datief enkelvoud. Bij woorden als mrówka verandert de uitgang -ka in -ce: mrówce. Bij vrouwelijke woorden die in de nominatief enkelvoud op -ia eindigen verandert deze uitgang in het enkelvoud in -ii en in het meervoud in -iom. Dus komedia (komedie) wordt komedii en komediom. Vrouwelijke woorden op -ść (die iets abstracts betekenen) krijgen respectievelijke de uitgangen -i en -iom. Dus wysokość (hoogte) wordt n het enkelvoud wysokośći en in het meervoud wysokośćiom.
De signalerende werkwoorden voor de datief zijn de volgende:


Pools Nederlands
pomagać hulp bieden aan
wyjaśniać uitleggen aan
dawać geven aan
pozwalać toestaan aan
pożyczać lenen aan
zaufanie vertrouwen geven aan
De signalerende voorzetsels zijn de volgende:


Pools Nederlands
dzięki dankzij
wbrew tegen
ku naartoe
przewic tegen
Informatie afkomstig van http://nl.wikibooks.org Wikibooks NL.
Wikibooks NL is onderdeel van de wikimediafoundation.