Nieuwgrieks/Syntax/Werkwoord/Wijs Deelwoord Aparemfato

Uit Wikibooks
Naar navigatie springen Naar zoeken springen

Οι εγκλίσεις (de wijzen)[bewerken]

Η οριστική (de aantonende wijs)[bewerken]

De οριστική wordt gebruikt om de volgende situaties aan te geven.
een werkelijkheid of een feit
κοιτάζει το γαλάζιο πουλί hij kijkt naar de blauwe vogel
το νερό της θάλασσας δεν πίνεται het water van de zee is niet drinkbaar
een mogelijkheid
θα έδινα τα πάντα, για να πετύχω ik zou alles geven om te slagen
een waarschijnlijkheid
ο Πέτρος δεν είναι μέσα. Θα παίζει στην αυλή Petros is niet binnen. Hij zal (wel) in de tuin spelen
δε θέλει να ακολουθήσει˙ θα κουράστηκε hij wil niet meegaan. Hij zal wel moe zijn (geworden)
een wens
μακάρι να μην τον γνώριζα had ik hem maar niet leren kennen
een vraag
δεν έρχεσαι αύριο μαζί μου στη δουλειά; kom je morgen niet met me mee naar het werk?
οριστική του ενεστώτα in plaats van een gebiedende wijs
αν τύχει και αργήσω, με περιμένεις λίγο als ik wellicht laat ben, wacht dan even op me
οριστική παρατατικού in plaats van gebiedende wijs
πού είσαι, Πέτρο, να πήγαινες μια στιγμή να δείς τι κάνει το παίδι (= πήγαινε σε παρακαλώ) waar ben je Petros? ga even kijken hoe het met het kind gaat
οριστική παρατατικού in plaats van οριστική του ενεστώτα in geval van een gedetailleerde actie.
θα σε συμβούλευα να δεις το έργο αυτό ik zou je adviseren dat stuk te gaan zien

Η υποτακτική (de aanvoegende wijs)[bewerken]

De υποτακτική geeft aan:
wat eventueel gebeurt
αν βρω λίγο χρόνο, θα ζωγραφίσω als ik even tijd vind, ga ik schilderen
of wat wenselijk is
ας γίνω πρώτα καλά, και βλέπουμε ύστερα als ik eerst maar beter ben, dan zie we later wel
een aansporing
εδώ ας σταθούμε κι ας ξαποστάσουμε λίγο laten we hier (even) stoppen om wat uit te rusten
een concessie
ας έρθει κι αυτός, αφού το θέλει laat hij ook maar komen, als hij dat wil
een wens
ας πάει στο καλό moge het hem goed gaan
een mogelijkheid
τοτε να δεις τι αξίζω dan kan je zien wat ik waard ben
een onzekerheid
να το πω; να μην το πω; τι να κάνω; zal ik het zeggen of niet, wat zal ik doen?
een waarschijnlijkheid
έρθει δεν έρθει, εγώ θα πάω of hij (nou) komt of niet; ík zal (in ieder geval) gaan
een bevel of verbod
μη μου ξαναμιλήσεις spreek niet meer tegen mij
De υποτακτική kan in een bijzin zowel in het heden, verleden als toekomst gebruikt worden, dit heeft echter geen invloed op de uitgangen. De betekenis laat zich dan afleiden uit de hoofdzin.
Bovendien kan de υποτακτική zowel het onvoltooide, momentane als voltooide aspect verwoorden.
Zie ook de voorbeelden aan het eind van dit hoofdstuk.

Η προστακτική (de bevelende wijs)[bewerken]

bevel, aansporing, verbod, verzoek of wens
ανοίξτε τα παράθυρα open de ramen
μη φωνάζετε έτσι schreeuw niet zo

Η μετοχή (het deelwoord)[bewerken]

Behalve de deelwoorden op –οντας, -ώντας, -όμενος, -ομένος komen nog regelmatig de archaïsche deelwoorden op –ών en -άς voor.
Deelwoorden op –οντας, -ώντας, -όμενος, -ομένος
Deelwoorden bestaan in de
ενεστώτας
στην ενεργητική φωνή
πέρασε τη ζωή του ταξιδεύοντας hij bracht zijn leven reizend door
πάτησε πρώτος το κάστρο κρατώντας στα χέρια του τη σημαία hij betrad als eerste het kasteel, de vlag in zijn handen houdend
μην ξέροντας τι να πω, ρώτησα κάτι, για να βγω από την αμηχανία niet wetend wat te zeggen, vroeg ik iets om aan de verlegenheid te ontkomen
en zeldzamer in de παθητική φωνή
το πήρε με τρεμάμενα χέρια hij pakte het met trillende handen aan
τρεχούμενος λογαριασμός de lopende rekening
χωρίστηκαν σε δύο αντιμαχόμενα στρατόπεδα ze verdeelden zich in twee vijandige kampen
παρακείμενος
είδα πάνω στο μόλο αραδιασμένα τα κόκκινα σταμνιά ik zag boven op de pier de rode waterkruiken uitgestald
ήταν πολύ λυπημένος με όσα γίνονταν γύρω του hij was heel verdrietig met al wat er om hem heen gebeurde

Η μετοχή του ενεργητικού ενεστώτα (tegenwoordig deelwoord actief)[bewerken]

De μετοχή του ενεργητικού ενεστώτα wordt alleen bijwoordelijk gebruikt.
πέρασε τη ζωή του ταξιδεύοντας hij bracht zijn leven reizend door

Η μετοχή του παθητικού παρακειμένου (voltooid deelwoord)[bewerken]

geeft gewoonlijk een toestand weer, ook als het een deelwoord bij een deponens is.
είδα πάνω στο μόλο αραδιασμένα τα κόκκινα σταμνιά ik zag boven op de pier de rode waterkruiken uitgestald

Η μετοχή του παθητικού ενεστώτα (tegenwoordig deelwoord passief)[bewerken]

als bijvoeglijk naamwoord
το αποφάσισαν οι εκπρόσωποι των συνεργαζόμενων σωματείων dat besloten de vertegewoordigers van de samenwerkende arbeidersverenigingen
naamwoordelijke bepaling
άσπρα τα μαλλιά, τρεμάμενα τα πόδια wit de haren, trillend de benen
naamwoordelijk deel van het gezegde
όλοι του ήταν χαρούμενοι ze waren allemaal gelukkig
De μετοχή kan zowel in het heden, verleden als toekomst gebruikt worden, dit heeft echter geen invloed op de uitgangen.
Bovendien kan de μετοχή zowel het onvoltooide, momentane als voltooide aspect verwoorden.
Zie ook de voorbeelden aan het eind van dit hoofdstuk.

De archaïsche deelwoorden op –ών en –άς[bewerken]

ο ενεργητικός ενεστώτας (tegenwoordig deelwoord actief)[bewerken]

-ων, -ουσα, -ον ακμάζων
-ών, -ώσα, -ών κυβερνών
-ών, -ούσα, -ούν αντιφρονών

ο ενεργητικός αόριστος (tegenwoordig deelwoord actief)[bewerken]

-ας, -ασα, -αν λήξας

ο παθητικός αόριστος (voltooid deelwoord actief)[bewerken]

-είς, -είσα, -έν διασωθείς

Το απαρέμφατο (de aparemfato)[bewerken]

Als vertaling van het begrip απαρέμφατο wordt steevast voor het begrip infinitief gekozen. Dat is eigenlijk zeer merkwaardig. Het Nieuwgrieks kent geen infinitief (onbepaalde wijs) en werkwoordsvorm die ermee aangeduid wordt, heet in het Nederlands voltooid deelwoord.
Wat de twee begrippen gemeen hebben is dat ze onverbuigbaar zijn. Wat ze verschillend maakt, is dat het Nieuwgrieks aparte vormen voor de ενεργητική φωνή en voor de παθητική φωνή kent.
De aparemfato wordt gebruikt om de voltooid tegenwoordige tijd en de voltooid verleden tijd te vormen.
Los van de απαρέμφατο (infinitief/voltooid deelwoord) bestaan er in het Nieuwgrieks nog enkele archaïsche uitdrukkingen waarin de echte Oudgriekse infinitief nog voorkomt.
το υπάρχειν het bestaan
τρόπος του λέγειν bij wijze van spreken
έχει δούναι και λαβείν με τους εμπόρους hij heeft zakelijke relaties met de kooplui
Netherlands flag outline.png

 Waar in het Nederlands de infinitief (als onderdeel van het werkwoordelijk deel van het gezegde) gebruikt wordt, wordt in het Grieks een bijzin gebruikt (en dus niet de aparemfato).

Netherlands flag outline.png

 Waar in het Nederlands de infinitief als zelfstandig naamwoord wordt gebruikt, heeft het Grieks in een aantal gevallen een speciaal van het werkwoord afgeleid zelfstandig naamwoord. Als dit niet bestaat, gebruikt het Grieks een gesubstantiveerde bijzin.

Betekenis van de tijden bij de andere aspecten[bewerken]

υποτακτική (aantonende wijs) en προστακτική (bevelende wijs)
hoofdzin
toek.tijd, aanvoegende wijs, onvolt.aspect
μην καρτερείς εδώ πουλί και μην προσμένεις χλόη verwacht hier geen vogel en geen gras
toek.tijd, bevelende wijs, moment.aspect
μαύρισε, κύμα, τον αφρό κι εσείς, βουνά, το χιόνι golf, maak het schuim zwart en jullie, bergen, de sneeuw
bijzin
heden, aanvoegende wijs, onvolt.aspect
περπατούν στις άκρες των ποδιών, για να μην ξυπνήσουν το παιδί zij lopen op hun tenen om het kind niet wakker te maken
verleden, aanvoegende wijs, onvolt.aspect
περπατούσαν στις άκρες των ποδιών, για να μην ξυπνήσουν το παιδί zij liepen op hun tenen om het kind niet wakker te maken
toek.tijd, aanvoegende wijs, moment.aspect
θα περπατήσουν στις άκρες των ποδιών, για να μην ξυπνήσουν το παιδί zij zullen op hun tenen lopen om het kind niet wakker te maken
toek.tijd, aanvoegende wijs, volt.aspect
δεν είναι και λίγο να έχει τελειώσει το απόγευμα όλες τις δουλειές του het is ook niet niks om in de namiddag al zijn werk (al) af te hebben
μετοχή (deelwoord)
heden
έρχεται τρέχοντας. Γυρίζει από τη δουλειά κουρασμένος hij komt rennend. Hij komt vermoeid terug van zijn werk
verleden, onvolt.aspect
κατεβαίνοντας τις σκάλες σκεπτόμουν de trap aflopend dacht ik na
verleden, moment.aspect
ήρθε τρέχοντας hij kwam rennend
γύρισε πολύ λυπημένος από τη δουλειά του hij kwam heel verdrietig van zijn werk
toekomst
θα έρθει τρέχοντας. Θα γυρίζει το βράδυ κουρασμένος hij zal rennend komen. Hij zal vermoeid van zijn werk terugkeren
Informatie afkomstig van http://nl.wikibooks.org Wikibooks NL.
Wikibooks NL is onderdeel van de wikimediafoundation.