Naar inhoud springen

Nieuwgrieks/Syntax/Werkwoord/Wijs Deelwoord Aparemfato

Uit Wikibooks

Οι εγκλίσεις (de wijzen)

[bewerken]

Η οριστική (de aantonende wijs)

[bewerken]
De οριστική wordt gebruikt om de volgende situaties aan te geven.
een werkelijkheid of een feit

Sjabloon:Lev2Pars

een mogelijkheid

Sjabloon:Lev2Pars

een waarschijnlijkheid

Sjabloon:Lev2Pars

een wens

Sjabloon:Lev2Pars

een vraag

Sjabloon:Lev2Pars

οριστική του ενεστώτα in plaats van een gebiedende wijs

Sjabloon:Lev2Pars

οριστική παρατατικού in plaats van gebiedende wijs

Sjabloon:Lev2Pars

οριστική παρατατικού in plaats van οριστική του ενεστώτα in geval van een gedetailleerde actie.

Sjabloon:Lev2Pars

Η υποτακτική (de aanvoegende wijs)

[bewerken]
De υποτακτική geeft aan:
wat eventueel gebeurt

Sjabloon:Lev2Pars

of wat wenselijk is

Sjabloon:Lev2Pars

een aansporing

Sjabloon:Lev2Pars

een concessie

Sjabloon:Lev2Pars

een wens

Sjabloon:Lev2Pars

een mogelijkheid

Sjabloon:Lev2Pars

een onzekerheid

Sjabloon:Lev2Pars

een waarschijnlijkheid

Sjabloon:Lev2Pars

een bevel of verbod

Sjabloon:Lev2Pars

De υποτακτική kan in een bijzin zowel in het heden, verleden als toekomst gebruikt worden, dit heeft echter geen invloed op de uitgangen. De betekenis laat zich dan afleiden uit de hoofdzin.
Bovendien kan de υποτακτική zowel het onvoltooide, momentane als voltooide aspect verwoorden.
Zie ook de voorbeelden aan het eind van dit hoofdstuk.

Η προστακτική (de bevelende wijs)

[bewerken]
bevel, aansporing, verbod, verzoek of wens

Sjabloon:Lev2Pars

Η μετοχή (het deelwoord)

[bewerken]
Behalve de deelwoorden op –οντας, -ώντας, -όμενος, -ομένος komen nog regelmatig de archaïsche deelwoorden op –ών en -άς voor.
Deelwoorden op –οντας, -ώντας, -όμενος, -ομένος
Deelwoorden bestaan in de
ενεστώτας
στην ενεργητική φωνή

Sjabloon:Lev2Pars

en zeldzamer in de παθητική φωνή

Sjabloon:Lev2Pars

παρακείμενος

Sjabloon:Lev2Pars

Η μετοχή του ενεργητικού ενεστώτα (tegenwoordig deelwoord actief)

[bewerken]
De μετοχή του ενεργητικού ενεστώτα wordt alleen bijwoordelijk gebruikt.

Sjabloon:Lev2Pars

Η μετοχή του παθητικού παρακειμένου (voltooid deelwoord)

[bewerken]
geeft gewoonlijk een toestand weer, ook als het een deelwoord bij een deponens is.

Sjabloon:Lev2Pars

Η μετοχή του παθητικού ενεστώτα (tegenwoordig deelwoord passief)

[bewerken]
als bijvoeglijk naamwoord

Sjabloon:Lev2Pars

naamwoordelijke bepaling

Sjabloon:Lev2Pars

naamwoordelijk deel van het gezegde

Sjabloon:Lev2Pars

De μετοχή kan zowel in het heden, verleden als toekomst gebruikt worden, dit heeft echter geen invloed op de uitgangen.
Bovendien kan de μετοχή zowel het onvoltooide, momentane als voltooide aspect verwoorden.
Zie ook de voorbeelden aan het eind van dit hoofdstuk.

De archaïsche deelwoorden op –ών en –άς

[bewerken]

ο ενεργητικός ενεστώτας (tegenwoordig deelwoord actief)

[bewerken]

Sjabloon:Lev2Pars

ο ενεργητικός αόριστος (tegenwoordig deelwoord actief)

[bewerken]

Sjabloon:Lev2Pars

ο παθητικός αόριστος (voltooid deelwoord actief)

[bewerken]

Sjabloon:Lev2Pars

Το απαρέμφατο (de aparemfato)

[bewerken]
Als vertaling van het begrip απαρέμφατο wordt steevast voor het begrip infinitief gekozen. Dat is eigenlijk zeer merkwaardig. Het Nieuwgrieks kent geen infinitief (onbepaalde wijs) en werkwoordsvorm die ermee aangeduid wordt, heet in het Nederlands voltooid deelwoord.
Wat de twee begrippen gemeen hebben is dat ze onverbuigbaar zijn. Wat ze verschillend maakt, is dat het Nieuwgrieks aparte vormen voor de ενεργητική φωνή en voor de παθητική φωνή kent.


De aparemfato wordt gebruikt om de voltooid tegenwoordige tijd en de voltooid verleden tijd te vormen.
Los van de απαρέμφατο (infinitief/voltooid deelwoord) bestaan er in het Nieuwgrieks nog enkele archaïsche uitdrukkingen waarin de echte Oudgriekse infinitief nog voorkomt.

Sjabloon:Lev2Pars

 Waar in het Nederlands de infinitief (als onderdeel van het werkwoordelijk deel van het gezegde) gebruikt wordt, wordt in het Grieks een bijzin gebruikt (en dus niet de aparemfato).

 Waar in het Nederlands de infinitief als zelfstandig naamwoord wordt gebruikt, heeft het Grieks in een aantal gevallen een speciaal van het werkwoord afgeleid zelfstandig naamwoord. Als dit niet bestaat, gebruikt het Grieks een gesubstantiveerde bijzin.

Betekenis van de tijden bij de andere aspecten

[bewerken]
υποτακτική (aantonende wijs) en προστακτική (bevelende wijs)
hoofdzin
toek.tijd, aanvoegende wijs, onvolt.aspect

Sjabloon:Lev2Pars

toek.tijd, bevelende wijs, moment.aspect

Sjabloon:Lev2Pars

bijzin
heden, aanvoegende wijs, onvolt.aspect

Sjabloon:Lev2Pars

verleden, aanvoegende wijs, onvolt.aspect

Sjabloon:Lev2Pars

toek.tijd, aanvoegende wijs, moment.aspect

Sjabloon:Lev2Pars

toek.tijd, aanvoegende wijs, volt.aspect

Sjabloon:Lev2Pars

μετοχή (deelwoord)
heden

Sjabloon:Lev2Pars

verleden, onvolt.aspect

Sjabloon:Lev2Pars

verleden, moment.aspect

Sjabloon:Lev2Pars

toekomst

Sjabloon:Lev2Pars

Informatie afkomstig van https://nl.wikibooks.org Wikibooks NL.
Wikibooks NL is onderdeel van de wikimediafoundation.