Oudgrieks/Blok 1/5-Grammatica: onregelmatige verbuigingen

Uit Wikibooks
Naar navigatie springen Naar zoeken springen

Het Grieks heeft zelfstandige naamwoorden die op dezelfde manier als ὁ δουλος, ἡ μαχη en το θηριον worden verborgen, maar er zijn ook zelfstandige naamwoorden die op -ος, -ης en eindigen en toch anders worden verbogen.

Zelfstandige naamwoorden[bewerken]

Ὁ νους[bewerken]

Een regelmatig zelfstandig naamwoord dat op -ος eindigt heeft een mannelijke verbuiging, tenzij het een vrouwelijk lidwoord heeft. Εr zijn ook mannelijke woorden die wél tot de -ος-groep behoren maar wel anders verbogen worden. Een goed voorbeeld hiervan is ὁ νους, wat 'geest' of 'verstand' betekent. Hieronder staat de verbuiging van ὁ νους.

naamval enkelvoud meervoud
nominativus ὁ νους οἱ νοι
genitivus του νου των νων
dativus τῳ νῳ τοις νοις
accusativus τον νουν τους νους
  • Hier is de onregelmatigheid de stam die enkel ν- is. Bij de nominativus en accusativus enkelvoud is de stam νου- en zijn de uitgangen en .

Ἡ θαλαττα[bewerken]

Een regelmatig zelfstandig naamwoord dat op of eindigt heeft een vrouwelijke verbuiging. Zodra een vrouwelijk zelfstandig naamwoord een stam heeft eindigend op -ρ, -ε, -ι wordt de uitgang in het enkelvoud in plaats van , dit wordt ook wel de ρει-regel genoemd. Maar bij deze regel is ἡ θαλαττα een bekende uitzondering. Hieronder staat de verbuiging van ἡ θαλαττα, wat 'zee' betekent.

naamval enkelvoud meervoud
nominativus ἡ θαλαττα αἱ θαλατται
genitivus της θαλαττης των θαλαττων
dativus τῃ θαλαττῃ ταις θαλατταις
accusativus την θαλατταν τας θαλαττας
  • Hier is de onregelmatigheid de afwisselende en als uitgang. Bij de nominativus en accusativus enkelvoud is de uitgang , en bij de overige enkelvoud is de uitgang . Het meervoud is hier regelmatig.

De lidwoorden en uitgangen van uitzonderingen[bewerken]

Bij de Grieken hadden de zelfstandige naamwoorden dus een mannelijk, vrouwelijk of onzijdig geslacht. Alleen konden sommige mannelijke woorden ook een vrouwelijke uitgang hebben, en andersom. Om dan het geslacht te bepalen werd naar het lidwoord gekeken en niet naar de uitgang. De meeste mannelijke woorden met een vrouwelijke verbuiging hebben in de nominativus enkelvoud de uitgang -ης, zoals Ὁ δεσποτης, wat 'heerser' betekent. Dus het woord Ὁ δεσποτης zal een vrouwelijke uitgang krijgen maar wél een mannelijk lidwoord hebben, dat ziet er dan zo uit:

naamval enkelvoud meervoud
nominativus ὁ δεσποτης οἱ δεσποται
genitivus του δεσποτου των δεσποτων
dativus τῳ δεσποτῃ τοις δεσποταις
accusativus τον δεσποτην τους δεσποτας
  • Alléén de genitivus enkelvoud wijkt bij mannelijke woorden met een vrouwelijke uitgang af, dit wordt dan του δεσποτου in plaats van του δεσποτης.

Let ook op dat bij zelfstandige naamwoorden met een vrouwelijk lidwoord en een mannelijke uitgang ook zo verbogen worden, dus bekijk hier het voorbeeld met ἡ νησος (het eiland):

naamval enkelvoud meervoud
nominativus ἡ νησος αἱ νησοι
genitivus της νησου των νησων
dativus τῃ νησῳ ταις νησοις
accusativus την νησον τας νησους
  • Er zijn redelijk veel zelfstandige naamwoorden waarbij het lidwoord en de uitgang ongelijk zijn, enkele voorbeelden zijn: ἡ παρθενος (Het meisje), ὁ ναυτης (De matroos) en ὁ στρατιωτης (De soldaat). Meestal zijn veel gebruikte woorden uitzonderingen.

Bijvoeglijke naamwoorden[bewerken]

Μεγας[bewerken]

Net zoals in les 3 besproken is zijn er in het Grieks ook onregelmatige bijvoeglijke naamwoorden, zoals μεγας. Hieronder staat de verbuiging van μεγας, wat 'groot' betekent.

naamval mannelijk vrouwelijk onzijdig
nominativus enkelvoud μεγας μεγαλη μεγα
genitivus enkelvoud μεγαλου μεγαλης μεγαλου
dativus enkelvoud μεγαλῳ μεγαλῃ μεγαλῳ
accusativus enkelvoud μεγαν μεγαλην μεγα
naamval mannelijk vrouwelijk onzijdig
nominativus meervoud μεγαλοι μεγαλαι μεγαλα
genitivus meervoud μεγαλων μεγαλων μεγαλων
dativus meervoud μεγαλοις μεγαλαις μεγαλοις
accusativus meervoud μεγαλους μεγαλας μεγαλα
  • De stam van μεγας is μεγαλ-, alleen de nominativi en accusativi mannelijk en onzijdig enkelvoud wijken hiervan af.

Πολυς[bewerken]

Het andere onregelmatige bijvoeglijk naamwoord is πολυς, deze heeft hetzelfde probleem als μεγας, alleen dan in een ander woord. Hieronder staat de verbuiging van πολυς, wat 'veel' betekent.

naamval mannelijk vrouwelijk onzijdig
nominativus enkelvoud πολυς πολλη πολυ
genitivus enkelvoud πολλου πολλης πολλου
dativus enkelvoud πολλῳ πολλῃ πολλῳ
accusativus enkelvoud πολλυν πολλην πολυ
naamval mannelijk vrouwelijk onzijdig
nominativus meervoud πολλοι πολλαι πολλα
genitivus meervoud πολλων πολλων πολλων
dativus meervoud πολλοις πολλαις πολλοις
accusativus meervoud πολλους πολλας πολλα
  • Bij πολυς is de stam πολλ-, ook wijken hier net zoals bij μεγας alleen de nominativi en accusativi mannelijk en onzijdig enkelvoud af.
Informatie afkomstig van http://nl.wikibooks.org Wikibooks NL.
Wikibooks NL is onderdeel van de wikimediafoundation.