Energietransitie/Capaciteitstarief

Uit Wikibooks
Naar navigatie springen Naar zoeken springen

Alhoewel dit capaciteitstarief pas vanaf 2022 wordt ingevoerd (mogelijks nog uitgesteld tot 1 juli 2022), is het nú al interessant om te kijken wat het voor jouw concrete situatie betekent. Misschien valt het allemaal wel mee en maak je je zorgen om niets. Misschien valt het wat tegen, maar zijn er wel mogelijkheden om extra kosten te vermijden door gerichte investeringen. Maar hoe kan je jouw situatie inschatten? Lees vooral verder en bekijk de VREG-pagina voor extra uitleg en de FAQ.[1] Hopelijk ken je al de energiecomponenten op de factuur en begrijp je de visie achter het capaciteitstarief. Pas dan heeft het zin om deze pagina verder te lezen.

Energiemonitoring[bewerken]

Eerder hadden we het al over van meten tot weten. Met die info kan je aan de slag voor het bepalen van de kwartierpieken:

  • Via zelf aangekochte apparatuur voor energiemonitoring.
  • Via de digitale meter van netbeheerder Fluvius. Via het portaal mijn.fluvius.be vraag je de verbruikshistoriek aan, zodat jouw kwartierverbruiken zichtbaar worden (in principe is deze aanvraag 3 jaar geldig). Download dan een csv-bestand dat je opent in een rekenblad zoals Excel of het gratis LibreOffice. Het scheidingsteken is een tabulator. Daggegevens kan je trouwens ook importeren in je EnergieID-dossier.[2] Vanaf februari 2021 zal het waarschijnlijk ook mogelijk zijn om automatisch elke dag de kwartiergegevens van de digitale meters op te halen en te koppelen aan jouw dossier.
  • Geen van beide? Om een eerste idee te krijgen kan je ook onderstaande doen op een moment dat je verwacht hoge pieken te hebben. Met de verdere uitleg kan je dan jouw kwartierpieken van dat moment bepalen.
    • Noteer ieder kwartier de meterstand.
    • Gebruik een app op smartphone of tablet om ieder kwartier een foto te nemen van de meterstand.[3] De eenvoud hangt af van de bereikbaarheid van de meter, maar met wat creativiteit is veel te doen.

I.v.m. de Fluvius-export van de digitale meter vind je de volgende kolommen terug:

Van Datum Van Tijdstip Tot Datum Tot Tijdstip EAN Meter Metertype Register Volume Eenheid Validatiestatus
  • Er kunnen tot vier registers zijn: 'Afname Nacht', 'Injectie Nacht', 'Afname dag' en 'Injectie dag'.
    • Afname is wat je van het net afneemt. Injectie is de overschot die je op het net stopt, meestal omwille van PV-panelen.
    • PV-opbrengst die je zelf onmiddellijk verbruikt, passeert niet doorheen de digitale meter en is dus ook niet zichtbaar in de export.
    • Merk op dat i.p.v. dag en nacht, respectievelijk piek en dal betere termen waren geweest. Voor het volledige weekend kan er nl. sprake zijn van een "nacht"tarief.
  • Voor het capaciteitstarief (als onderdeel van de netwerkkosten) wordt er geen onderscheid meer gemaakt tussen piek- en daltarief! Voor de component energiekost kan wel nog zo'n onderscheid gemaakt worden.[4]
  • Kwartieren lopen op 00:00 - 00:15 - 00:30 - 00.45, volgens de klok van de digitale meter. Als je wil vergelijken met resultaten uit jouw eigen energiemonitor, dan moet de klok zeker gelijklopen.
  • Per dag moeten er 96 rijen (24uur * 4 kwartieren/uur) zijn voor de afname en 96 rijen voor de injectie. Steekproeven wijzen wel uit dat een rij al eens ontbreekt en/of dat niet alle kwartieren gevalideerd zijn en dus al eens geschat worden.

Maandwaarde[bewerken]

Een eerste stap is het bepalen van iedere maandpiek: het hoogste kwartiervermogen (ofwel ‘piekvermogen’) dat u in een maand hebt gebruikt. Wanneer een maandpiek kleiner is dan 2,5 kW, wordt voor die maand een minimumwaarde van 2,5 kW verondersteld. Hierdoor zal élke netgebruiker een minimale jaarlijkse bijdrage betalen in de netkosten, want ook zonder verbruik heb je een aansluiting die is moeten gegraven en aangesloten worden op een meter.

De eerste stap is jouw verbruik (in kWh) bepalen per kwartier. Dit staat al in de Fluvius-export, maar als je zelf de meterstanden hebt genoteerd moet je dit nog berekenen:

Teller 19.15 u. : 4511,123 kWh
Teller 19.30 u. : 4511,623 kWh, dus een verbruik van 0,500 kWh (=4511,623 - 4511,123)
Teller 19.45 u. : 4512,248 kWh, dus een verbruik van 0,625 kWh (=4512,248 - 4511,623)
Teller 20.00 u. : 4513,248 kWh, dus een verbruik van 1,000 kWh (=4513,248 - 4512,623)

Zowel bij de meterstanden, als bij de Fluvius-export hebben we nu een getal in kWh (eenheid van verbruik) en niet kW (eenheid van vermogen). Om de kwartierpiek te berekenen moet er nog een omzetting gebeuren. Enkele voorbeelden:

kwartierpiek (in kW): 0,500 kWh / 0,25 h = 0,500 * 4 = 2,0 kW (zal als 2,5 kW verrekend worden)
kwartierpiek (in kW): 0,625 kWh / 0,25 h = 0,625 * 4 = 2,5 kW
kwartierpiek (in kW): 1,000 kWh / 0,25 h = 1,000 * 4 = 4,0 kW

Om in het laagste tarief te vallen moet je onder de 2,5 kW kwartierpiek blijven en dus moet jouw verbruik in ieder kwartier onder de 0,625 kWh blijven. Eén keer in de maand een hogere waarde en voor die maand zal je in een hoger tarief vallen. Merk op dat het niet gaat om dé piek: zo kan je met een energiemeter een piek registreren van 3 kW (=3000 W), maar als die piek binnen het kwartier zakt, kan je alsnog onder de 2,5 kW kwartierpiek blijven.

Een voorbeeld van een deel van zo'n export. De kolom EAN, Meter, Metertype (nl. Digitaal) en Validatiestatus is weggelaten. Let op dat je de kolom 'Register' filtert en niet sorteert. Anders komt 'Afname Nacht' pas na 'Afname Dag', waardoor je kwartierpieken over het hoofd kan zien.

Deel Fluvius-export voor de maand oktober,
met filter bij register op afname en aflopende sortering op volume
Van Datum Van Tijdstip Tot Datum Tot Tijdstip Register Volume Eenheid
26/10/2020 19:15:00 26/10/2020 19:30:00 Afname Dag 1,041 kWh
24/10/2020 18:00:00 24/10/2020 18:15:00 Afname Nacht 0,873 kWh
24/10/2020 17:15:00 24/10/2020 17:30:00 Afname Nacht 0,819 kWh
25/10/2020 10:30:00 25/10/2020 10:45:00 Afname Nacht 0,731 kWh
24/10/2020 18:15:00 24/10/2020 18:30:00 Afname Nacht 0,727 kWh
24/10/2020 17:45:00 24/10/2020 18:00:00 Afname Nacht 0,693 kWh
30/10/2020 17:45:00 30/10/2020 18:00:00 Afname Dag 0,690 kWh
25/10/2020 10:45:00 25/10/2020 11:00:00 Afname Nacht 0,617 kWh
21/10/2020 17:30:00 21/10/2020 17:45:00 Afname Dag 0,612 kWh
... ... ... ... ... ... kWh

Een chronologische interpretatie:

  • T.e.m. 23 oktober zat de gebruiker a.h.w. in het laagste capaciteitstarief. T.e.m. die datum kwam het kwartiervolume namelijk niet hoger dan 0,625 kWh en dus niet hoger dan 2,5 kW. Die 2,5 kW is een ondergrens (ook bij een nulverbruik zou je dus het laagste capaciteitstarief moeten betalen).
  • Op 24 oktober is al een nieuwe maandpiek bepaald: het is niet meer 2,5 kW, maar 3,492 kW (=0,873 × 4). Als deze gebruiker erin slaagt vanaf nu alles beneden deze piek te houden, zal dit zijn uiteindelijke maandpiek zijn. Toch belangrijk om te proberen, want de kost stijgt lineair met de piek.
  • Op 25 oktober lukt dit...
  • ... maar op 26 oktober is er helaas een nieuwe piek, nl. 4,164 kW (=1,041 × 4).
  • Er blijken daarna geen nieuwe pieken te zijn, dus 4,164 kW wordt de maandpiek voor oktober. Zelfs al zat deze gebruiker de eerste 23 dagen in het laagste tarief. Helemaal onlogisch is dit niet, want als je nu maar één keer in die maand een hoge piek hebt: opdat het net die piek aankan moeten kabels en apparatuur voorzien zijn op die hoge piek. Aan de andere kant kan je door het veroorzaken van een piek (uiteraard binnen de marges van het net) ook helpen om het net te ontlasten, bv. een zonnige dag, met heel wat PV-panelen in de buurt. Dit zou dan pleiten voor een "Time of use"-tarief.

Naar de toekomst toe kan het dus interessant zijn om te kijken hoe die pieken ontstaan. Als je ze kan vermijden, dat betaal je minder. Als je ze niet kan vermijden, zal je in een hoger tarief vallen. Bij wintermaanden, elektrische verwarming en slechte isolatie kan (zal?) dit het geval zijn.

De hoge nachtpieken lijken vreemd, omdat er 's nachts meestal minder verbruik is. Je wordt op het verkeerde been gezet: zoals eerder al geschreven had Fluvius beter "dal" i.p.v. "nacht" gebruikt. Zo merk je aan de datum dat het kwartierpieken zijn van in een weekend. Zoals ook al gezegd: voor het capaciteitstarief maakt "nacht/dal" of "dag/piek" geen verschil.

Jaarwaarde[bewerken]

Bij een maand bepaalt de hoogste piek jouw maandpiek. Voor het jaar en voor de eindafrekening wordt het bepaald door het gemiddelde van de maandpieken. Stel dat de eindafrekening in mei valt, dan worden de voorbije twaalf maanden bekeken. Een hypothetisch voorbeeld:

Maand mei jun jul aug sep okt nov dec jan febr mrt apr
Max kwartiekvolume (kWh) 0,158 1,150 0,000 0,257 0,861 1,041 1,141 1,500 2,300 1,250 1,030 1,220
Max kwartierpiek (kW) 0,632 4,600 0,000 1,028 3,444 4,164 4,564 6,000 9,200 5,000 4,120 4,880
Max kwartierpiek VREG (kW) 2,500 4,600 2,500 2,500 3,444 4,164 4,564 6,000 9,200 5,000 4,120 4,880

Om principes te duiden geven we ook een (hypothetische) uitleg mee:

  • In mei was deze persoon (een alleenstaande) voor het werk een maand van huis. Er is dus enkel wat sluipverbruik en apparaten zoals koelkast en diepvriezer. Toch zal de aangerekende kwartierpiek 2,5 kW zijn.
  • In juli was er geen afname. Deze persoon moest opnieuw een maand van huis. Deze keer werden echt álle apparaten uitgezet en is er geen sluipverbruik. De meter uitzetten kan ook, maar dan kunnen de zonnepanelen niet injecteren. Zijn energiekost is dus 0, maar voor het capaciteitstarief is er geen verschil t.o.v. mei: dit blijft het minimumtarief van 2,5 kW.
  • In augustus was er een lagere kwartierpiek. Hier mocht deze persoon voor 1 maand gratis een thuisbatterij en bijhorende configuratie uittesten. Hij heeft nog recht op een terugdraaiende teller, dus voor zijn verbruik maakt het eigenlijk niets uit. Elektriciteit moet dan niet noodzakelijk maximaal direct gebruikt worden. Voor zijn capaciteitstarief maakt het wel een verschil: hij kan nu energie opslaan van zijn PV-panelen in zijn thuisbatterij, zodat zijn verbruik en bijhorende pieken meer doorheen de dag gespreid worden.
  • In januari valt een grote piek op. Er was nl. op nieuwsjaarsdag een feestje met een lekkere ovenschotel op een donkere, koude winterdag. Bovendien vroeg iemand van het bezoek of ze haar elektrische wagen kon bijladen. Met zo'n piek op die eerste dag, heeft dit direct een grote gevolg voor de rest van de maand.

Om de gemiddelde maandpiek te bepalen worden alle cijfers uit de laatste rij opgeteld en gedeeld door twaalf. Voor bovenstaande is dat dus 4,546 kW. Dat getal is 1,782 keer groter dan 2,5 kW. Het tarief zal dus ook 1,782 keer hoger liggen dan het minimumtarief dat hoort bij 2,5 kW. Alles boven 2,5 kW wordt namelijk lineair aangerekend. Iemand met een gemiddelde maandpiek van 8,912 kW zal dus dubbel zoveel betalen voor dit stukje van de factuur.

Stel dat je het jaar erop identieke cijfers hebt, maar voor december erin slaagt om de piek te verlagen van 6 naar 3 kW. Dan is de gemiddelde maandpiek 4,206 kW en zit het tarief 1,682 keer hoger dan het minimumtarief.

Factuur[bewerken]

Vóór 2022 worden de nettarieven aangerekend op basis van de afgenomen kWh. Hoe meer u verbruikt, hoe hoger uw netfactuur. Vanaf 2022 worden de netkosten deels op basis van capaciteit aangerekend. Zelfs bij een laag verbruik (maand op reis, een kot, tweede verblijf, ...) zal je zo meer dan vroeger moeten meebetalen aan het net. Aan de andere kant zullen personen met een hoog verbruik, die er in slagen om hun verbruik te spreiden, relatief gezien minder moeten betalen dan vroeger.

Iets concreter worden vanaf 2022 de netkosten voor 80 % op basis van de gemiddelde maandpiek in kW bepaald en voor 20 % op basis van de afname in kWh. Ook een deel van de transmissiekosten zullen grotendeels op basis van capaciteit worden aangerekend. De andere kosten opgenomen in de distributienettarieven, met name de kosten voor openbaredienstverplichtingen (ODV), de toeslagen en de overige transmissiekosten, blijven aangerekend worden op basis van de afgenomen kWh. Die "80 % op basis van de gemiddelde maandpiek in kW" weegt in het geheel der dingen dus zeker niet met 80 % door, daar andere zaken nog steeds op kWh worden afgerekend.

Maar wat dit nu exact zal betekenen voor de portemonnee is nog onduidelijk. De VREG poneert in een simulatie dat een gezin met zonnepanelen, een relatief laag elektriciteitsverbruik (2284 kWh) en een piekverbruik van 3,15 kW een meerprijs zal betalen van 9 euro (van ongeveer 250 euro, in functie van het omvormervermogen, naar 259 euro, wat neerkomt op een procentuele stijging van 3,6 procent). Minister Demir meldt dat de VREG in de loop van de komende maanden nog meer rekenvoorbeelden zal uitwerken. ‘Mogelijk geven deze bijkomende cases bijkomende inzichten. De juiste impact is pas te berekenen als de capaciteitstarieven effectief zijn bepaald, wat tegen het einde 2021 wordt verwacht.'[5]

Op het forum van zonstraal.be heeft een gebruiker een rekenblad gemaakt waar je ook andere kosten kan simuleren, met een mogelijkheid om een vaste kost (bv. capaciteitstarief) toe te voegen.[6] Exacte bedragen zijn nog niet bekend, dus voorspellen wat het wordt blijft onmogelijk. Maar meten is weten.

Vaak voorkomende vragen[bewerken]

Dé piek[bewerken]

Zit je niet supersnel aan de grens van 2,5 kW? Ik nam een energiemeter bij het koken van 1,7 liter water met een waterkoker. De waarden waren: max 1818,0 W ; max 8,14 A ; 0,16 kWh ; tijd 5 min 34 seconden (=0,0928 u = 5/60+34/3600). Dan is de piek alleen al voor dat beetje warm water 1,818 kW!?

  • Dat is dé piek, maar niet de kwartierpiek. Sommige apparaten vragen bij de opstart een hoog vermogen, dat snel kan zakken. Bij een waterkoker is het afgenomen vermogen wel behoorlijk stabiel.
  • Piek = 0,16 kWh/0,0928 h = 1,724 kW? Neen, dit is berekend over iets meer dan 5 minuten en niet over een kwartier.
  • Piek = 0,16 kWh/0,25 h = 0,64 kW? Dit is de kwartiekpiek (van dit ene toestel). Toch als deze binnen een “rond kwartier” viel, bv. tussen 12:15 en 12:30. Als dit al begon om 12:13, dan is de berekening weeral anders.
  • Merk op: sowieso wordt de kwartierpiek bepaald bij de meter en niet bij individuele toestellen. Door zonnepanelen zou het zelfs kunnen dat je aan een 100 % zelfconsumptie zat, waardoor aan de hoofdmeter jouw kwartiekpiek 0 kW was. Toch kan het gebruik van een energiemeter wel helpen om apparaten met hoge kwartierpieken op te sporen.

Gelijktijdig gebruik[bewerken]

Maar het gelijktijdig gebruik van apparaten zorgt toch voor een hogere kwartierpiek?

Dat klopt. Hieronder een tabel met enkele voorbeelden, waarbij de kwartierpiek eens afzonderlijk en eens cumulatief is berekend. Het zijn voorbeelden die binnen hetzelfde kwartier vallen en er zijn geen PV-panelen in rekening gebracht. Voor het bepalen van de kwartierpiek moet je enkel het verbruik (in kWh) delen door 0,25 (¼ h). De andere waarden in de tabel zijn ter info.

  1. Koken van 1,7 liter water met een waterkoker.
  2. Opwarmen chocomelk in microgolf.
  3. Senseo voor twee kopjes koffie.
1. Waterkoker 2. Microgolf 3. Senseo
Max P (kW) 1,818 kW 1,402 kW 1,236 kW
Tijd 5:34 2:00 2:03
Verbruik (kWh) 0,16 kWh 0,05 kWh 0,02 kWh
Kwartierpiek 0,640 kW 0,200 kW 0,080 kW
Cumulatieve kwartierpiek 0,640 kW 0,840 kW 0,920 kW

Sanitair Warm Water (SWW)[bewerken]

Maar een grote hoeveelheid water elektrisch warm maken zal toch een grote impact hebben op de kwartierpiek?

  • Bij een elektrische boiler is de kans alvast groter dan bij een warmtepomp, die een stuk “gratis” warmte onttrekt aan de omgeving. Hoe dan ook kan je dankzij de voorraad in de boiler de aanmaak van warm water verschuiven naar een ander tijdstip (bij hoge PV-productie, wanneer je zelf minder verbruik hebt, …).[7] In theorie is dat goed te doen…
  • … in de praktijk zal hier een sturing voor nodig zijn. Een elektrische boiler kan je eenvoudiger aansturen[8] dan een warmtepomp, maar verbruikt wel een stuk meer! Bij die laatste is het dan weer niet altijd duidelijk hóe je deze kan aansturen (vendor lock-in), maar ondertussen zijn er die al SmartGrid-ready (SG-ready) zijn. De rol van hobbyisten, installateurs en fabrikanten is hierin groot.

Gasverwarming en BEV[bewerken]

Pffff, zo’n gedoe. Had ik toch niet beter gewoon in gasverwarming i.p.v. een warmtepomp geïnvesteerd? En mijn volgende auto zou beter opnieuw een ICE met verbrandingsmotor zijn i.p.v. een BEV met accu!

  • Gedane zaken nemen geen keer, maar als je nog moet investeren in iets dat de komende járen moet meegaan, overweeg dan goed. Een koolstoftaks (of CO2-taks) is er nog niet, maar er wordt wel meer en meer over gesproken. Idem voor een koolstofgrenstaks, waarmee de EU producten zal belasten uit landen waar geen krachtig klimaatbeleid wordt gevoerd.[9]
  • Bijna alle openbare­dienst­verplichtingen worden verrekend via de elektriciteitsfactuur en bijna niets via de gasfactuur. Zou het niet eerlijker zijn dat meer van die ODVs verschuiven naar de gasfactuur?
  • Het aantal verkochte BEV (Battery Electric Vehicle) neemt toe.[10]
  • Sowieso: een stabiele, lange termijnvisie is nodig. Enkel zo zullen voldoende fabrikanten, installateurs en consumenten overtuigd geraken om hierin te investeren. Als je twijfelt tussen een zwaardere warmtepomp of meer isolatie (en dus een minder zware wartepomp), merk dan op dat je het effectieve rendement van een investering in isolatie over 10/20/30 jaar weliswaar niet kan voorspellen. Maar het heeft wel het voordeel dat je de isolatieprijs nu al perfect kent en dat daar geen lopende kosten aan zijn (het verbruikt niets, kan niet defect gaan).

Capaciteitstarief voor injectie[bewerken]

Maar in de toekomst zal er toch ook een capaciteitstarief voor injectie (bv. PV-panelen) komen en niet alleen voor afname.

Uit de Vreg marktmonitor blijkt dat 16,13% van de Vlaamse gezinnen zonnepanelen heeft.[11] De injectiepieken die deze veroorzaken zijn dus veel kleiner dan de afnamepieken doorheen de dag. Lokaal kan dit wel voor problemen zorgen (bv. een wijk met veel PV), maar de oplossing ligt ook lokaal door gespreid verbruik (o.a. door het capaciteitstarief), een wijkbatterij of omvormers die minder op het net zetten. Het kan dat er ooit een capaciteitstarief voor injectie komt, maar die kans lijkt voor de nabije toekomst eerder klein.

Bronnen, noten en/of referenties
  1. VREG: Toekomst nettarieven – capaciteitstarief
  2. EnergieID.be: Gegevens van je digitale gas- of elektriciteitsmeter importeren.
  3. Voor Android is er bv. Simple Interval Camera Free.
  4. Bron VREG.be: Vanaf 2022 wordt het huidig onderscheid tussen het duurdere dag- en het goedkopere nachttarief namelijk afgeschaft. Dit is énkel het geval voor het deel distributienettarieven op uw elektriciteitsfactuur; niet voor het deel elektriciteitskosten.
  5. Bron Solarmagazine.nl: Minister Demir: impact capaciteitstarief voor eigenaren zonnepanelen nog niet te bepalen.
  6. Zonstraal.be: Simulatie digitale meter versus terugdraaiende meter.
  7. WattisDuurzaam.nl: Sympower: ‘Kolencentrale overbodig dankzij flexibele boilers’
  8. Voor de theorie van een energy diverter kan je terecht op OpenEnergyMonitor.org: "Choosing an Energy Diverter". In de praktijk kan je mk2pvrouter, AC ELWA-E of GEM-C Wireless gebruiken.
  9. Een interessant artikel rond deze kwestie is WattisDuurzaam.nl: Een Nederlandse CO2-heffing zónder weglek is onverstandig
  10. Vrt.be: https://www.vrt.be/vrtnws/nl/2020/11/02/17-procent-van-de-nieuwe-autos-die-we-kopen-zijn-elektrisch-en-h/
  11. vreg.be: Marktmonitor 2020
Informatie afkomstig van http://nl.wikibooks.org Wikibooks NL.
Wikibooks NL is onderdeel van de wikimediafoundation.