Schrijven/Artikelen

Een artikel is een informatieve tekst over een specifiek onderwerp in een krant, tijdschrift, nieuwsbrief, encyclopedie of op een website. De tekst kan geïllustreerd zijn met toepasselijke afbeeldingen, zoals foto's, tekeningen en/of diagrammen.

Artikelen bestaan in soorten en maten. Van korte nieuwsberichten en lemma's in een encyclopedie tot wetenschappelijke artikelen van tientallen pagina's. Van gericht op het nieuws van de dag tot reisverhalen en onderzoeksartikelen. Hieronder zijn enkele soorten beschreven (zie de inhoudsopgave in de linkerkolom onderaan).

De doelgroep bestaat hier voornamelijk uit (1) amateurs, zoals vrijwilligers bij buurtkranten en verenigingsorganen (o.a. clubbladen) en (2) middelbare scholieren die zich willen oriënteren of journalistiek iets voor hen is. Wie professioneel artikelen wil schrijven, volge een journalistieke opleiding of wetenschappelijke studie.

Algemene aandachtspunten

In het algemeen zijn er de volgende aandachtspunten bij het schrijven van een artikel:

• Doorloop de stappen uit het Schrijfproces.
• Besteed daarbij extra aandacht aan:
  • De redactionele formule. Die bevat richtlijnen voor een mediaproduct (zoals een krant, website, nieuwsbrief, e.d.), waarin doelgroep, doelstellingen, inhoudelijke thema’s, tone-of-voice en look & feel zijn vastgelegd. Onderdelen van een redactionele formule kunnen ook zijn:

1. Onderwerpen die wel en niet passend zijn.
2. Rekening houden met een bepaalde signatuur, bijvoorbeeld conservatief, progressief, christelijk, neutraal.
3. Gericht op het publiek van het medium, bijvoorbeeld: de moeilijkheidsgraad sluit aan bij het gemiddelde opleidingsniveau, bepaalde smaak (highbrow, volks), interesses, gewenste diepgang of gericht op een bepaalde regio.

• De lengte van het artikel. Een artikel wordt in de regel gepubliceerd in een medium (krant, tijdschrift, etc.) waarvan de ruimte beperkt is. Een hoofdredactie zal van tevoren de maximale lengte doorgeven aan een schrijver, mede afhankelijk van hoe belangrijk het onderwerp is.
• De deadline voor het inleveren van het artikel. Er is een van tevoren afgesproken moment waarop de krant, het tijdschrift of ander medium naar de drukker gaat of online wordt gepubliceerd. Daarvóór zal het artikel nog beoordeeld en wellicht gecorrigeerd moeten worden door een (eind-)redacteur. Houd je dus aan de afgesproken deadline, anders moet publicatie ervan worden uitgesteld of vervalt je artikel zelfs omdat het later niet meer relevant is.
• Hoor en wederhoor. Een belangrijk principe in de journalistiek is het toepassen van hoor en wederhoor. Zorg ervoor dat alle kanten van een situatie worden belicht, van voorstanders èn tegenstanders. Benader zo nodig andere partijen om commentaar te leveren.
• Mate van objectiviteit. In hoeverre eigen commentaar, meningen of interpretaties gewenst zijn, hangt af van het soort artikel en het beleid van het medium. Bij een reportage zal meer eigen inbreng zijn toegestaan dan bij een nieuwsbericht. Overleg dat van tevoren met de (hoofd-)redactie.
• De opbouw:
  • Een pakkende titel die de inhoud dekt en uitnodigt tot lezen.
  • Een lead (inleiding): introductie, korte inleiding. Met bij voorkeur hier al korte antwoorden op de vragen "wie, wat, waar, wanneer, waarom en hoe". Wie zijn betrokken, wat speelt er, waar, wanneer en waarom speelt het zich af, en hoe zit het in elkaar? Bijvoorbeeld: Op [datum/dag] schoot een inwoner van [woonplaats] zijn buurman dood naar aanleiding van een uit de hand gelopen burenruzie.
  • Broodtekst: de hoofdtekst, waarin je feiten op een soepele manier aan elkaar schrijft. Eventuele meningen en interpretaties moeten goed te onderscheiden zijn van de feiten.
  • Vaak ontbreekt een slot met een samenvatting en/of conclusie, afhankelijk van het soort artikel.

Nieuwsbericht

Een nieuwsbericht beschrijft kort en krachtig een actuele gebeurtenis.

Actiepunten voor het schrijven van een nieuwsbericht:

1. Doorloop de stappen uit het Schrijfproces. Passages over langere teksten kun je overslaan.
2. Besteed daarbij extra aandacht aan:
   1. Het onderwerp: dat moet actualiteitswaarde hebben:
      1. Voor een dagblad moet de gebeurtenis vandaag of gisteren hebben plaatsgevonden, voor een weekblad in de afgelopen week, etc.
      2. De gebeurtenis moet van belang zijn voor de doelgroep. Bijvoorbeeld: een gebeurtenis in Gelderland zal vaak wel nieuwswaarde voor de De Gelderlander hebben, maar geen of zelden voor het Dagblad van het Noorden of een vakblad voor wiskundigen.
   2. De feiten. Een nieuwsbericht vermeldt feiten, geen meningen.
      1. Het bericht geeft antwoord op de vragen "wie, wat, waar, wanneer, waarom en hoe". Wat is er precies gebeurd, wie waren daarbij betrokken (zoals: wie waren de daders, hoeveel slachtoffers waren er, wie waren (vooral) slachtoffer, hoe gaat het nu met de slachtoffers), waar, wanneer en waarom vond de gebeurtenis plaats en hoe kon het gebeuren? Maar ook: hoe snel waren brandweer, politie en/of andere hulpverleners ter plaatse, hoe reageerden betrokkenen en verantwoordelijken (zoals overheid)? Stel jezelf vragen die lezers ook kunnen hebben.
      2. De feiten moeten waar zijn, dubbbelcheck hen en gebruik betrouwbare bronnen. Onderzoek of het niet om nepnieuws gaat.
      3. Neem niet klakkeloos een persbericht over van een persbureau, bedrijf of andere organisatie. Vooral bedrijven en organisaties kunnen andere doelen hebben dan de volledige waarheid verspreiden. Het kan hen bijvoorbeeld gaan om commerciële doelen of gratis en kritiekloze aandacht voor hun activiteiten of producten. Spit verder, doe research, boor meer bronnen aan, om het hele verhaal boven water te krijgen. En bepaal pas daarna wat je wel en niet in het nieuwsbericht opneemt.
   3. Aanvullingen op de algmene opbouw: de Broodtekst dient "oprolbaar" te zijn, d.w.z. zó geschreven dat het belangrijkste bovenaan staat en het bericht na elke alinea is af te breken zonder aan de nieuwswaarde ervan afbreuk te doen. Als er uiteindelijk geen plaats meer is voor het hele artikel, kan de eindredacteur het artikel zo gemakkelijk inkorten. Een nieuwsbericht heeft dus in de regel geen slot met een samenvatting en/of conclusie.
      1. (eventueel:) Afbeeldingen zoals foto’s, grafieken, tekeningen, illustraties.

Achtergrondartikel

Een achtergrondartikel is een langer stuk in een krant of tijdschrift dat dieper ingaat op een nieuwsfeit of recente gebeurtenis. De focus ligt op oorzaken, gevolgen, context, duiding, feiten in onderlinge samenhang, toelichtingen, interpretaties en andere achtergrondinformatie. Er worden verschillende invalshoeken (economisch, politiek, ecologisch, etc.) belicht en de bronvermelding is zorgvuldig.

Actiepunten voor het schrijven van een achtergrondartikel:

1. Doorloop de stappen uit het Schrijfproces en de hierboven vermelde algemene aandachtspunten voor artikelen. Besteed daarbij extra aandacht aan:
2. Het onderwerp: dat moet prominent in het nieuws zijn (geweest).
3. Het onderzoek:
   1. Begin met deskresearch, onderzoek achter je bureau: wat is er al bekend, welke artikelen zijn er al in de eigen krant of tijdschrift verschenen (dat zijn je uitgangspunten, een achtergrondartikel beschouwt de feiten die daarin zijn gepubliceerd als bekend en vat ze hooguit kort samen), wat is er nog meer bekend, wat kun je online vinden en hoe betrouwbaar zijn die bronnen, wat hebben tv- en radio-journaals al gemeld (jouw achtergrondartikel moet méér en andere feiten en meningen melden, en die berichten zeker niet klakkeloos overnemen). Nu heb je een beeld van wat er gebeurd is, wie er bij betrokken zijn en hopelijk ook wie of wat meer informatie kan verstrekken.
   2. Spit verder, zoals: Hoe zijn betrokkenen (personen of organisaties) en/of locaties al eerder in het nieuws geweest en hoe, wat is hun achtergrond, hebben een of meer betrokken personen een strafblad? Welk soort cijfers en andere feiten zijn nog meer relevant? Raadpleeg gespecialiseerde bronnen met informatie die niet door een zoekmachine wordt gevonden, zoals de databanken van de Kamer van Koophandel, het Kadaster, het CBS, met nieuws en/of met rechterlijke uitspraken.
   3. Interview betrokkenen, deskundigen en politiek verantwoordelijken (zoals wethouder, burgemeester, minister). Vraag hen het hemd van het lijf. Bereid die interviews goed voor. Interviewen kan telefonisch maar beter is ter plaatse. Interview buurtbewoners, de plaatselijke politie, en wie je zoal verder tijdens het deskresearch bent tegengekomen. Richt je hierbij vooral op het waarom (is dit gebeurd) en hoe (kon het gebeuren). Zorg voor hoor en wederhoor, zorg dat elk soort mening en kijk op de gebeurtenissen aan bod komen, vanuit verschillende inzichten. Wat zijn de achterliggende opvattingen van de geïnterviewden, hoe zijn ze tot deze meningen gekomen? Noteer zorgvuldig de namen en functies van de geïnterviewden, hun uitspraken en andere bijzonderheden (of neem opname-apparatuur mee). Neem eventueel een fotograaf mee voor foto's van de huidige situatie en geïnterviewden.
   4. Check de gegeven feiten en meningen: zijn ze waar, is het geen misinformatie?
4. De interpretatie en duiding van de gegevens en meningen:
   1. Zet alle gevonden feiten en meningen op een rijtje. Zet feiten in chronologische volgorde, èn maak per hoofdpersoon een rijtje.
   2. Nu je alles op een rijtje hebt gezet: wat denk jij dat er precies gebeurd is, wat de aanleiding was, welke voorbereidingen ervoor zijn gedaan of juist zijn nagelaten bij een natuurramp, wie erbij betrokken waren? Probeer dwarsverbanden te vinden. Hoe hangen de gegevens en meningen samen? Kloppen de meningen? Hoe gaat het verder, was dit alles of volgen er meer van dergelijke incidenten? Wat is er nodig om ze te voorkomen (of juist te faciliteren als het om een positief incident gaat, maar meestal gaat nieuws over nare gebeurtenissen).
5. Schrijf een goed lopend verhaal. Begin met de nieuwe feiten en meningen die je boven water hebt kunnen halen. Vermeld citaten tussen "quotes". Verweef je interpretaties er in en eindig met je conclusie. Alle woorden en zinnen die niet tot de conclusie leiden, kun je vervolgens schrappen. Overweeg eventueel een tweede artikel met (een deel van) de geschrapte feiten, meningen en invalshoeken. Vermeld zorgvuldig je bronnen: wie heeft wat gezegd en beweerd, waar heb je de vermelde feiten gevonden? Kies beeldmateriaal uit (of laat dat over aan een beeldredacteur).

Verslag

Een verslag is een samenvatting van een evenement of bijeenkomst. Het is een artikel waarin op ordelijke wijze wordt beschreven wat er is gebeurd. Bijvoorbeeld een verslag van een rechtszaak, gemeenteraadvergadering, opening van een nieuwe speeltuin door de wethouder of een wedstrijd. De verslaggever is bij voorkeur lijfelijk aanwezig geweest bij het evenement en heeft er bijvoorbeeld ook deelnemers (ook toeschouwers) kunnen interviewen.

Actiepunten voor het schrijven van een verslag:

1. Regel van tevoren toegang tot het evenement of bijeenkomst. Zorg ook voor een fotograaf.
2. Bereid je voor: zorg dat je de namen van de hoofdrolspelers kent en hun gezichten zal herkennen; verdiep je van tevoren in het onderwerp: wat komt er precies aan de orde (probeer de agenda van tevoren te hebben); zorg dat je vertrouwd bent met het jargon en de spelregels (zowel van een vergadering, rechtszaak als wedstrijd).
3. Reis erheen en maak er aantekeningen: vlak van tevoren, tijdens en direct na het evenement.
4. Doorloop de stappen uit het Schrijfproces.
5. Besteed daarbij extra aandacht aan:
   1. De feiten: In het verslag komen allereerst feiten en resultaten aan bod. Het gaat om "wie, wat, waar, wanneer, waarom en hoe". Welke belangrijke uitspraken zijn gedaan, wie deed die en hoe werd daar op gereageerd? Welke moties zijn aangenomen? Wat was de uitspraak van de rechter? Wie maakten doelpunten en wie gaven daarvoor voorzetten, hoeveel op het doel gerichte ballen ving de keeper? Welke artiesten traden op en wat lieten ze zien en horen?
   2. Ervaringen: hoe waren de omstandigheden (het weer, te warm/koud, bedompt, modderig, etc.), hoe was de sfeer: ontspannen, feestelijk, lawaaierig, gespannen, waren er protesten of rellen? Verliep de gebeurtenis orderlijk, luisterde men naar elkaar en reageerde men op vorige sprekers, of was het ieder voor zich? Begon het evenement op tijd, hield men zich aan de tijd of liep het uit?
   3. Meningen: De auteur kan een korte reflectie op het gebeuren opnemen, van hem-/haarzelf of van een of meer deskundigen. Bijvoorbeeld of een gerechtelijke uitspraak in lijn is met uitspraken van soortgelijke rechtszaken of juist opvallend is of afwijkt. Of wie moet worden beschouwd als de winnaar van de teamwedstrijd of wie er juist een potje van heeft gemaakt.
   4. Foto's of andere afbeeldingen. Zij zijn een aanvuling op de tekst, waardoor lezers zich beter een voorstelling kunnen maken van het evenement.

Reportage

Bij een reportage gaat het niet om een verslag van een evenement, maar om een inkijkje in een bepaalde leefwereld, zoals van de toestand in een rampgebied of achterstandswijk en de gang van zaken in een bedrijf of andere organisatie, tot de aanloop naar een rechtszaak.

Opinie-artikel

Inclusief hoofdredactioneel commentaar.

Zie Opinieartikel.

Recensie

Zie Recensies

Artikel in een encyclopedie

Ook wel "lemma" genoemd. Zie Help:Tips voor het schrijven van een goed artikel in Wikipedia.

Wetenschappelijk artikel

Zie het Wikibook Van Idee tot Publicatie, ook voor scripties (Nederland) en eindwerken (België).

Zie ook

• Column
• Ingezonden brief
• Contentcuratie - attendering op nieuwe informatie, verrijkt met een toelichting, opinie, je eigen visie, duiding, context, commentaar en/of kanttekeningen