Periodiek systeem/Vanadiumgroep

Galerij

	23 V 41 Nb 73 Ta 105 Db	Vanadium	Niobium
		Drie, via het Van Arkel-de Boerproces gezuiverde (99,9%) vanadiumstaven en een blokje ultra zuiver (99,95%) vanadium	Zeer zuiver staafje Niobium (99,995%) en een iets minder zuiver (99,95%) blokje. Het blokje is even groot dat als in de foto van vanadium
		Tantaal	Dubnium
		Gesublimeerd, zeer zuiver tantaal (99,999%) samen met een blokje iets minder zuiver, slechts 99,99%, tantaal. Het blokje is even groot als dat in de twee foto's hierboven.	Hoofdingang van het instituut waar dubnium voor het eerst gemaakt is.

De vanadiumgroep, ook groep 5 van het periodiek systeem genoemd, bestaat uit de elementen vanadium (V), niobium (Nb), tantaal (Ta) en dubnium (Db). De groep maakt deel uit van de overgangsmetalen en wordt als groep aangeduid met zijn nummer (5) of met de naam van het lichtste metaal van de groep, vanadiumhgroep.

Zoals gebruikelijk voor de lagere groepen in de overgangsmetalen, vertonen niobium en tantaal alleen de groepsvalentie +5. Ten gevolge van de lanthanoïdecontractie is de straal van deze atomen en de ionen ervan ongeveer gelijk. Het kleinere vanadium vertoont naast de meer stabiele groepsvalentie ook +2, +3 en +4 als oxidatiestaat.

De lichtste drie elementen uit deze groep komen in de natuur voor en worden ingedeeld bij de slijtvaste elementen. Het vierde element, dubnium, komt niet in de natuur voor. Het meest stabiele isotoop van dit element, Db-268, heeft een halfwaardetijd van 16 uur.

Geschiedenis

Andrés Manuel del Río, de ontdekker van vanadium

De formele naam in de IUPAC-aanduidingen voor de vanadiumgroep is "Groep 5". Deze naam vervangt de oudere aanduidingen "groep VB" (werd in de Verenigde Staten en het CAS-systeem gebruikt)

Group 5 is the new IUPAC name for this group; the old style name was group VB in the old US system (CAS) or group VA in the European system (old IUPAC). Group 5 must not be confused with the group with the old-style group crossed names of either VA (US system, CAS) or VB (European system, old IUPAC); that group is now called the pnictogens or group 15.

Vanadium

Vanadium was discovered in 1801 by the Spanish mineralogist Andrés Manuel del Río. Del Río extracted the element from a sample of Mexican "brown lead" ore, later named vanadinite. He found that its salts exhibit a wide variety of colors, and as a result he named the element panchromium (Greek: παγχρώμιο "all colors"). Later, Del Río renamed the element erythronium (Greek: ερυθρός "red") because most of the salts turned red upon heating. In 1805, French chemist Hippolyte Victor Collet-Descotils, backed by del Río's friend Baron Alexander von Humboldt, incorrectly declared that del Río's new element was an impure sample of chromium. Del Río accepted Collet-Descotils' statement and retracted his claim.

In 1831 Swedish chemist Nils Gabriel Sefström rediscovered the element in a new oxide he found while working with iron ores. Later that year, Friedrich Wöhler confirmed del Río's earlier work. Sefström chose a name beginning with V, which had not yet been assigned to any element. He called the element vanadium after Old Norse Vanadís (another name for the Norse Vanir goddess Freyja, whose attributes include beauty and fertility), because of the many beautifully colored chemical compounds it produces. In 1831, the geologist George William Featherstonhaugh suggested that vanadium should be renamed rionium after del Río, but this suggestion was not followed.

Further reading

Greenwood, N (2003). Vanadium to dubnium: from confusion through clarity to complexity. Catalysis Today 78 (1–4): 5–11. DOI: 10.1016/S0920-5861(02)00318-8.