Kennismanagement/Inleiding

Werk in uitvoering.
Aan deze pagina wordt voorlopig nog gewerkt. Gelieve deze niet te bewerken totdat dit sjabloon is weggehaald.

Eén van de productiefactoren die een organisatie nodig heeft om goed te kunnen functioneren is kennis (naast grondstoffen, kapitaal/gereedschap, medewerkers en ondernemerschap). Dit Wikibook biedt een introductie in het managen van kennis binnen arbeidsorganisaties.

Waarom kennismanagement?

Bedrijven en andere organisaties hebben te maken met toenemende informatie en complexiteit, versnelling van productieprocessen, elkaar opvolgende producten en productvarianten, nieuwe technologieën, wetenschappelijke inzichten en (geo-)politieke veranderingen. En ze krijgen kansen die die ontwikkelingen bieden, niet alleen op de thuismarkt, maar wereldwijd (wat een extra complicerende factor is).

Ze moeten alle zeilen bijzetten om die toenemende ontwikkelingen bij te houden, keuzes te maken en op tijd te reageren. Maar nog liever lopen ze voorop om de concurrentie voor te blijven, en dus te innoveren. Daarom hebben ze mensen (kenniswerkers) en systemen nodig die in grote hoeveelheden informatie in korte tijd het kaf van het koren kunnen scheiden èn nieuwe kennis kunnen ontwikkelen en/of snel kunnen toepassen.

Maar ook verhoging van de productiviteit en/of kwaliteit van producten, en reduceren van kosten zijn redenen om gericht kennis in te zetten. En het toevoegen van waarde, niet alleen financiële, maar bijvoorbeeld ook voor klanten: een mooi en goedwerkend product zonder storingen dat op tijd geleverd wordt.

Met behulp van kennismanagement kunnen kennis- en keuzeprocessen worden gestroomlijnd, ondersteund, aangestuurd en versneld.

Bij welke organisaties?

MacKenzie Owen (p. 19) beveelt aan om kennismanagement vooral te implementen in organisaties die aan een of meer van de volgende kenmerken voldoen:

Complex en divers, veel vestigingen, markten en/of (complexe) producten.
Groot, meer dan 1.000 werknemers.
Met vestigingen verspreid over meerdere landen.
Relevante kennis veroudert snel (als men bijvoorbeeld opereert in financiële of in hoog-technologische markten).

Doelgroepen binnen organisaties

Voor wie is kennismanagement binnen organisaties bestemd? De belangrijkste groep bestaat uit kenniswerkers, medewerkers die voor hun werk veel moet leren en/of afhankelijk zijn van actuele kennis. Daarnaast gaat het om managers en de top van organisaties, die kenniswerk moeten faciliteren en organiseren.

Definities

Terminologie en vakjargon: je vindt ze door dit hele Wikiboek heen. Daarom is hier een overzicht met definities zoals ze in dit Wikibook worden gebruikt. Ook in Nederlandse teksten worden veel Engelse termen gebruikt. Daarom zijn tussen () de corresponderende Engelse begrippen vermeld. Voor uitgebreidere beschrijvingen wordt soms verwezen naar de betreffende Wikipedia-lemma's.

Basisbegrippen

Kennis (knowledge): Al die zaken die de grondslag vormen voor denken, bekwaam handelen en de manier waarop mensen met elkaar communiceren en samenwerken. Die grondslag kan bestaan uit informatie, ervaring, vaardigheden, attitude en intellect.; Er wordt onderscheid gemaakt tussen:

Expliciete kennis (explicit knowledge): Kennis die gemakkelijk kan worden verwoord, geformaliseerd, opgeslagen en geraadpleegd, zodat anderen die kunnen raadplegen zonder in direct contact met de auteur te staan. En dan wordt ze gezamenlijke kennis, formele kennis, wat wij weten.

Impliciete kennis (tacit knowledge): Persoonlijke kennis, intuïtieve kennis: wat ik weet, kennis die in hoofden zit en die is opgedaan via ervaring. Persoonlijk vermogen om bekwaam te handelen op basis van informatie aangevuld met ervaring, vaardigheden, inzichten, attitude (incl. normen & waarden) en intellect. Ook wel: (professionele) expertise genoemd. Dit soort kennis is moeilijker over te dragen.

Intellectueel kapitaal in een organisatie: Dat wat een organisatie als geheel weet, expliciete en impliciete kennis van een organisatie bij elkaar opgeteld.

Externe kennis: Kennis uit de buitenwereld, meestal openbare kennis, zoals vastgelegd in boeken, artikelen en CD-roms, nieuws, overheidspublicaties, congresverslagen, internet-websites, transcripties/samenvattingen/audiovisuele vastleggingen van tv- en radio-programma's en life-evenementen (zoals concerten, feesten, protestdemonstraties), foto's, films en jaarverslagen.

Interne kennis: Vaak geheime en/of informele kennis binnen organisaties en andere huishoudens, zoals vastgelegd in handleidingen, standaards en procedures, beantwoorde vragen (FAQ), project-evaluaties, lessons learned, interviews (o.a. gehouden met vertrekkende medewerkers, of in het kader van projecten), (onderzoeks-/experiments-)verslagen, best-practices, bestand met 'wie weet wat waarover', dat wat is opgeslagen in expert-systemen, flow charts met bijbehorende procesbeschrijvingen, werkmethoden, spreekbeurten/referaten/lezingen.

Kennis is onderdeel van de reeks gegevens, informatie, kennis, wijsheid, zie Informatievoorziening.

Kennismanagement (knowledge management): Het zodanig inrichten van organisaties en werkprocessen, en aansturen van kenniswerkers, dat kennis er optimaal in kan worden verkregen en benut.^[1] Concreet gaat het om het creëren, verzamelen, opslaan, delen en gebruiken van kennis in organisaties. Het doel is de besluitvorming en de efficiëntie en effectiviteit van werkprocessen te verbeteren en kansen te benutten.^[2]

Management: Het organiseren van mensen, hun werkwijzen en middelen op een manier die voor de organisatie efficiënt en effectief is. Het gaat daarbij o.a. om: leiden, besturen, doelgericht richting geven, beslissen, plannen, coördineren, structureren, activeren, toetsen/evalueren en vervolgens (laten) aanpassen/verbeteren.

Overige begrippen

(Alfabetische gerangschikt)

Competentie: De mate waarin iemand geschikt is voor een taak of functie, op grond van bijvoorbeeld kennis, vaardigheden en houdingen.

Kennisbron

Kenniseconomie: Deel van de economie dat voor haar ontwikkeling is gedreven door het gebruik van en de ontwikkeling van kennis.

Kennisorganisatie of Kennisintensieve organisatie: Organisatie waarin de productiefactor kennis een dominante rol heeft, met overwegend kenniswerkers in het primaire proces.

Kennisproces: Geordende reeks van gebeurtenissen die ervoor zorgen dat kennis binnen een bedrijf wordt ontwikkeld, gedeeld, toegepast en geëvalueerd.

Kennisproductiviteit: De mate waarin kennis effectief èn efficiënt is ingezet om kennis te ontwikkelen, te delen en toe te passen.

Kennissysteem

Kenniswerk: Werk waarbij de focus ligt op het verzamelen, analyseren, toepassen en produceren van informatie en kennis. Kennisintensief werk. Meestal gaat het niet om goed afgebakende bedrijfsprocessen, maar om functionele gebieden zoals research & development, marketing, ontwerpen en advisering. Het werk bestaat vaak uit eenmalige, unieke opdrachten of problemen, die van tevoren niet eenduidig zijn te beschrijven.

Kenniswerker: Iemand die voor het (goed) kunnen uitvoeren van zijn/haar primaire taak permanent veel moet leren en/of afhankelijk is van kennis met een relatief korte halfwaardetijd.^[3] Ze hebben behoefte aan informatie uit verschillende databases tegelijk, het liefst geïntegreerd, waaronder analyses, redenaties, afwegingen en conclusies. Voorbeelden: onderzoekers, ontwerpers, adviseurs, marketingmedewerkers, docenten en beleidsmedewerkers.

Halfwaardetijd: De tijdspanne waarin de helft van een verzameling informatie haar waarde, relevantie of accuraatheid verliest. Het meet hoe snel kennis of data verouderd raakt, waarbij een kortere tijd duidt op snellere devaluatie. Het begrip geeft de houdbaarheid van kennis aan. Deze verschilt per wetenschap, technische kennis veroudert sneller dan die van bijvoorbeeld geesteswetenschappen.

Lerende organisatie

Een organisatie die zich richt op het ontwikkelen en toepassen van nieuwe informatie en kennis om zo het gedrag van de organisatie aan te passen en de resultaten te verbeteren^[4]. Met als doelen: beter gedrag en betere prestaties.

Organisatie: Een samenwerkingsverband met een collectief doel (Wikidata, Q43229). Voorbeelden zijn: bedrijven, overheidsinstellingen en verenigingen.

Product: Tastbaar of digitaal goed of een dienst, wordt meestal geproduceerd voor de verkoop/markt.

Onderdelen

Het vak kennismanagement bestaat uit diverse onderdelen, benaderingen, facetten, of hoe je het wilt noemen. Hier een overzicht met verwijzingen naar de hoofdstukken in dit Wikibook waarin ze verder worden uitgewerkt.

Organisatie van kennisprocessen, te beginnen bij de missie
Kennis verkrijgen: creëren, ontwikkelen, selecteren, verwerven, verzamelen en evalueren (is deze kennis -nog- steeds relevant?)
Kennis delen
Kennis toepassen, incl. vinden

Bronnen en referenties

Kennismanagement / John Mackenzie Owen, 2001

Referenties:

↑ Ontleend aan John Mackenzie Owen, 2001, p. 9
↑ Ontleend aan indepthresearch.org en vervolgens aangepast. Er bestaan talloze andere definities van kennismanagement, elk met hun eigen invalshoek en accenten, zie bijvoorbeeld Defining knowledge management: Toward an applied compendium / Girard, John P.; Girard, JoAnn L. (2015). – In: Online Journal of Applied Knowledge Management. 3 (1): 14. Geraadpleegd op 28 januari 2026
↑ Ontleend aan Kennismanagement : de praktijk / Mathieu Weggeman. – Schiedam: Scriptum, 2000. p. 61
↑ Strategieën om van uw organisatie een lerende organisatie te maken / William R. King. - In: IT managent select, jg 8, nr. 1 (maart 2002), p. 30. Oorspr.: Strategies for creating a learning organization, verschenen in: Information systems Management, winter 2001, p. 12-20

[1] Ontleend aan John Mackenzie Owen, 2001, p. 9

[2] Ontleend aan indepthresearch.org en vervolgens aangepast. Er bestaan talloze andere definities van kennismanagement, elk met hun eigen invalshoek en accenten, zie bijvoorbeeld Defining knowledge management: Toward an applied compendium / Girard, John P.; Girard, JoAnn L. (2015). – In: Online Journal of Applied Knowledge Management. 3 (1): 14. Geraadpleegd op 28 januari 2026

[3] Ontleend aan Kennismanagement : de praktijk / Mathieu Weggeman. – Schiedam: Scriptum, 2000. p. 61

[4] Strategieën om van uw organisatie een lerende organisatie te maken / William R. King. - In: IT managent select, jg 8, nr. 1 (maart 2002), p. 30. Oorspr.: Strategies for creating a learning organization, verschenen in: Information systems Management, winter 2001, p. 12-20

[1]

[2]

[3]

[4]