Naar inhoud springen

Kennismanagement/ICT-hulpmiddelen

Uit Wikibooks

Kennismanagement

ICT-hulpmiddelen kunnen behulpzaam zijn bij het vastleggen en (terug)vinden van expliciete kennis en informatie. En er kan een leerplatform (zie Academy in het hoofdstuk Kennis verkrijgen) worden geboden voor het ontwikkelen van kennis en vaardigheden, waarmee werknemers in hun eigen tempo kunnen leren.

Zorg er wel voor dat deze hulpmiddelen zodanig worden ontworpen of gekozen, dat ze ook echt gebruikt gaan worden en aansluiten op de organisatorische werkwijze. Zorg ook dat een systeem beter, aantrekkelijker en leuker is dan de alternatieven. Zorg dat eindgebruikers zo min mogelijk zelf hoeven in te vullen, bijvoorbeeld met automatisch invullen of voorstellen voor metadata (bijvoorbeeld met hulp van AI). Want metadata (o.a. goede titel, trefwoorden) vormen de sleutel voor goede zoekresultaten; neem daarbij zoveel mogelijk werk uit handen van de eindgebruikers. Zorg dat het systeem zó duidelijk en intuïtief is, dat er geeen of weinig handleidingen en procedure-afspraken nodig zijn. (Zie Automatiseringsproces in het Wikiboek Basiskennis informatica voor een methode voor het selecteren of zelf bouwen van zo'n systeem.)

Hier wordt een overzicht geboden van wat zo'n systeem kan bieden; we noemen het een kennisportaal.

Kennisportaal

[bewerken]

Een kennisportaal is een digitaal platform, dat informatie, documenten, tools en best-practices binnen een organisatie toegankelijk maakt. Het biedt de mogelijkheid om gericht kennis te vinden, delen en beheren. Met een link op het intranet is er toegang. Een kennisportaal kan bevatten:

Competentiebank

[bewerken]

Een competentiebank of expertisesysteem ("Gouden Gids") is een wie-wat-waar database met een pagina voor elke medewerker. Op zo'n medewerkerspagina staan in ieder geval naam, foto, afdeling, e-mail en expertisegebied(en). En er is een 'skills finder' (wie kan/weet wat). Dit is de basis. Zo'n competentiebank kan worden uitgebreid met bijvoorbeeld publicaties, gevolgde opleidingen en cursussen, diploma's (met jaartal), talen die men beheerst (met niveau, zie Babel voor een voorbeeld), vorige functies, iemands huidige niveau en gewenste niveau of ambitie(s), interessegebieden, nevenfuncties, vrijwilligerswerk en hobby's[1], zodat het een soort bedrijfsbrede LinkedIn wordt. Doelen kunnen zijn:

  • Incidenteel: iemand met kennis van zaken vinden die andere medewerkers kan helpen om een vraag of probleem op te lossen.
  • Structureel: als manager degene(n) vinden die het beste een bepaalde taak/project/functie kan uitvoeren, ongeacht zijn/haar huidige functie.
  • Ontbrekende kennis constateren. Welke kennis heeft een medewerker nodig om zijn/haar huidige en toekomstige taken goed uit te voeren en welke ontbreekt nog?

Tip: Stuur één keer per jaar een mail naar alle medewerkers met het verzoek om hun persoonlijke pagina te actualiseren.

Kennisbank

[bewerken]

In een kennisbank is expliciete kennis opgeslagen. Dat kan in verschillende vormen, die naast elkaar kunnen bestaan:

  • Wiki (softwareapplicatie waarmee documenten gezamenlijk kunnen worden bewerkt), waarmee steeds op een gestructureerde manier nieuwe kennis en inzichten kunnen worden toegevoegd, en men snel kennis kan opdoen. Bijvoorbeeld:
    • Definities van kernbegrippen en vaktermen, verklaard voor leken/collega's met andere specialisaties of een ondersteunende functie.
    • Handleidingen, instructies en procedures.
    • Best practices en eerder geleerde lessen, mèt context. Beschrijf per geval de problemen met hun oorzaken en de situatie met context gedetailleerd. Wat in de ene situatie goed heeft gewerkt, hoeft dat in een andere niet te doen. Plaats er een disclaimer bij: Ervaringen en resultaten uit het verleden bieden geen garantie voor de toekomst! Gebruik ze als inspiratiebron, maar kopieer ze niet één-op-één.
    • Projectdocumentatie, met omschrijving en doel van het project, deelnemers/samenstelling, verloop van het project, proceslogboek, eindverslag en geleerde lessen.
    • Uitwisseling van lopend en afgerond onderzoek. Met de onderzoeksvragen, voorlopige resultaten, vragen die nog open staan, discussies. Wellicht moet dit voor commerciële bedrijven een besloten platform zijn, in verband met de hoge vertrouwelijkheidsgraad van deze informatie. Voor non-profit-organisaties zal dit juist een open platform kunnen zijn, zodat deskundigen uit de hele wereld kunnen bijdragen en er kennis kunnen halen.
Aandachtspunten: zorg dat de geschiedenis van elke wikipagina kan worden geraadpleegd (wie deed wat wanneer), zorg bij elke wikipagina voor een overlegpagina en geef iedereen een korte cursus hoe een wiki te gebruiken (wellicht zijn er via de competentiebank Wikimedia-vrijwilligers te vinden die collega's wegwijs kunnen maken in bijvoorbeeld het starten, muteren en terugvindbaar maken van wikipagina's). Werk met categorieën of trefwoorden (zie Inhoudelijke ontsluiting in het Wikibook Informatievoorziening) voor gemakkelijkere terugvindbaarheid (vraag een informatiespecialist voor het opzetten en onderhouden van een thesaurus daarvoor). Regel de toegang goed: wie mag bewerken en wie mag inzien? Dat kan per onderwerp of pagina verschillende zijn. Laat bewerkers op elke wikipagina een of meer links naar meer informatie en gebruikte bronnen vermelden.
Het gemak van wiki's is dat iedereen die op zoek is naar kant-en-klare informatie, die in een wiki-lemma kan vinden: alles in één document; geen eindeloos gezoek naar alle documenten over het onderwerp en ze dan allemaal moeten doorspitten. Nadelen: het vergt heel wat discipline van alle betrokkenen om de lemma’s te onderhouden naar de laatste stand van zaken.
  • Blog (een website waaraan iedereen kan bijdragen en waarop de geboden informatie in chronologische volgorde (op datum) wordt weergegeven; de tekst is later niet meer te muteren) of discussieplatform. Gebruik: voor ideeënuitwisseling en discussies, vaak zonder conclusies. Het principe: een persoon start een blog, bijvoorbeeld met een idee, ervaring, probleem of prikkelende stelling. Die start kan bestaan uit één regel, de lengte van een column hebben of iets er tussenin. Iedereen kan daarop reageren. Als een blog is geëindigd, kan degene die de blog startte zelf conclusies trekken en die in een wiki of instructie opnemen, maar dat hoeft niet. Uitdaging: ervoor zorgen dat bijdragen to-the-point zijn en er niet wordt afgedwaald naar zijwegen.
  • Het documentmanagementsysteem (DMS) wordt er voor ingericht, bijvoorbeeld met een aparte categorie. In de kennisbank komt een link naar deze categorie.
  • Databanken met gestructureerde kennis, bijvoorbeeld opgeslagen in de vorm van "als-dan-regels".

Overige hulpmiddelen

[bewerken]
  • Video's van presentaties, webinars en instructies; vlogs, podcasts en/of e-learning. En/of geselecteerde links naar externe websites die deze faciliteiten (gratis of betaald) bieden. (Bied ook cursussen/trainingen om deze media goed te kunnen inzetten.)
  • Het leerplatform van de Academy, zie het hoofdstuk Kennis verkrijgen voor meer informatie.
  • Nieuwsgroepen en/of interne discussiegroepen rond een bepaald thema.
  • FAQ: veelgestelde vragen met complete antwoorden of verwijzingen naar antwoorden.
  • Interne zaken, zoals producten die de organisatie voert met hun beschrijvingen, presentaties van de afdelingen (wat doen ze, bij wie kun je voor wat terecht).
  • Analytische tools waarmee kenniswerkers gegevens kunnen combineren en uitspitten om nieuwe informatie te verwerven, bijvoorbeeld statistische programma's en een tool voor datamining.
  • Portaal naar externe informatie, zoals de databanken, tijdschriften en tools waarvoor de organisatie toegang heeft, de eigen bibliotheekcatalogus (indien beschikbaar), de algemene literatuurcatalogus Worldcat en een kleine selectie van andere websites die van specifiek belang zijn voor de organisatie.
  • Een expertsysteem gaat een grote stap verder dan een kennisbank. Een expertsysteem heeft de kennis en mogelijkheden om problemen op te lossen en zelf taken uit te voeren. Hiermee komen we op het terrein van de kunstmatige intelligentie. KI (AI) valt buiten de scope van dit Wikibook en expertsystemen blijven daarom hier buiten beschouwing.

Tip: Meet niet alleen welke informatie wordt toegevoegd, maar ook hoe vaak die wordt geraadpleegd. Meten is weten. Dit kan worden teruggekoppeld naar degenen die hebben bijgedragen aan de geraadpleegde informatie en kan hen een stimulans geven om door te gaan met deze manier van kennis delen.

Nadelen

[bewerken]

Nadelen van bijna alle soorten ICT-oplossingen: medewerkers moeten de discipline opbrengen om ze te vullen met content èn om die content te onderhouden. In de praktijk zijn er bijna altijd belangrijker zaken te regelen. Oplossingen daarvoor:

  • Managers blijven dit stimuleren en hebben een stok achter de deur (bijvoorbeeld een negatieve aantekening bij je beoordelingsgesprek) of een beloningsstructuur om dit te bewerkstelligen.
  • Er moet een soort automatisme in de hoofden van de medewerkers optreden. Dus herhaal als manager regelmatig het belang ervan.

Bronnen, referenties en noten

[bewerken]
  • Web 2.0 en de informatieversnellers / Boyd Hendriks en Jos van Dijk. – In: InformatieProfessional, 2006, nr 10, p. 26-29

Noten

  1. ↑ Hobby's en vrijwilligerswerk kunnen relevant zijn als ze ook in de organisatie kunnen worden ingezet, zoals semi-professioneel fotograferen, animaties of tekeningen maken en vrijwilliger zijn bij Wikimedia (al bekend met het werken met wiki's), maar ook voor ontspanning, van het oprichten van een bedrijfsorkest tot twee sportmaatjes die elkaar zo kunnen vinden.
    Spreek wel goed af wie de auteursrechten op foto's en kunstwerken bezit. Zonder afspraken is dat in Nederland de organisatie bij wie de medewerker in dienst is (zie artikel 7 uit de Auteurswet), maar dit geldt niet voor freelancers. Ook medewerkers in vaste dienst willen waarschijnlijk zelf het auteursrecht behouden. Het beste is dus om hiervoor een contract af te spreken dat beide partijen ondertekenen (daarin kan bijvoorbeeld staan dat de organisatie het werk onbeperkt mag gebruiken, maar dat steeds duidelijk vermeld wordt dat de medewerker het auteursrecht behoudt en het werk niet buiten de organisatie mag worden hergebruikt zonder toestemming van de maker. Bovendien is het redelijk dat de medewerker een vergoeding ontvangt voor werk dat buiten werktijd is gemaakt).
Informatie afkomstig van Wikibooks NL, een onderdeel van de Wikimedia Foundation.