Kemzieks woordenboek/Woordsoorten

Adjectief

• Aangedampt (bv. een spiegel of een ruit) - 'oun.gə.doempt
• Bang - bə.’naat; ‘schou
• Barstensvol - pro.pəs.tə.vol
• Bekaf - pomp.af
• Beschamend - ‘schom.tə.lek
• Bezopen; stomdronken - 'poe.pə.loe.rə.zat; ‘stroont.zat
• Breed - brjied
• Doorzichtig - gə zie.tər ‘los.sən.deur
• Duur en goedkoop - dier;’kos.tə.lek en ‘goe.je.kjuup
• Eigenaardig; bizar; vreemd - our.dəg
• Erg; in hoge mate - nɛ̃g; 'bjies.təg
• Gaaf - gjɛ̃f
• Gaar (bv. gekookte aardappelen of groenten) - zocht
• Geribbeld - gə.’re.bəld
• Gerimpeld (huid); gekreukt (bv. hemd, blad papier) - vər.’rom.pəld
• Geschift (bv. melk) - gə.kab.bəld
• Glad - ‘glat.təg
• Graag - gjɛ̃.rə
• Gratis - vər.’niet
• Hard en zacht - et en zocht
• Heel donker - 'pik.kən.don.kər
• Heel droog - poe.jər.drjuug
• Hoog - juug; uujg
• Hoorndol; gek gemaakt, in het bijzonder door lawaai of te veel informatie - juu.rən.dul
• In een gebukte houding - i zit op zin uk.kən
• Jaloers - zja.’loes
• Jong en oud - joonk en aad
• Klein, kleiner, kleinst - klɛ̃n, 'klen.dər, klenst; klɛ̃nst
• Kort - kurt
• Lager en hoger - 'ljie.gər en 'juu.gər
• Lang en langer - laank en lan.gər
• Lelijk en mooi - ljulk en schjuun
• Met bladgoud bekleed - vər.guld
• Nadelig - schwjaa.lek
• Niet duur - ‘prij.sə.lek
• Nieuw en oud - nuuf en aad
• Nipt - nip
• Onbeleefd; vrijpostig - as.'grant
• Ongeduldig - on.gə.'duu.rəg
• Opvallend (met een negatieve bijklank) - per.mɛ̃n.təg
• Opzettelijk - as.’pres
• Ouderwets - ‘aa.wets; ‘aa.rə.wets
• Overdadig; buitensporig - van ‘kan.nie.mjier
• Overrijp - ‘maa.tər
• Plezant; leuk - 'leu.təg
• Precies - pər.'sies
• Ranzig (bv. boter die niet koel werd bewaard) - rens
• Razend - 'ros.təg; kol.jɛ̃.rəg
• Roze - roos
• Schoon en schoner - schjuun en schjuun.dər
• Verschillend - tə.’frent
• Vervallen (bv. een gebouw dat niet onderhouden is) - 'oon.dər.kom.mən
• Vervelend - am.bə.’taant
• Verwelkt - vər.schruun.səlt
• Vlaams - Vloms
• Voos (bv. een hand of een been) - vjuus 
• Vriendelijk - ‘vrien.də.lek
• Vrij en blij - vrɛ̃ en blɛ̃
• Warm en koud - wɛ̃rm en kaad; kaa
• Weinig - wɛ̃.nəg
• Wreed - wrjied
• Zacht - zocht

Bijwoord

• Alles samen - al.tə.gour
• Altijd en nooit - al.tid en njuut
• Bijna - ost; bə.kan; bə.kans; bə.kanst; vɛ̃r; bots
• Bijvoorbeeld - 'pak.na
• Daar - gin.tər
• Dat daar! - ‘da.dour!; ‘da.tor!
• Dikwijls - dik.kəls
• Doorgaans; gewoonlijk - 'deur.gons
• Eender - jien.dər
• Eender wie - jien.dərt wie 
• Even - 'ee.və.kəs; 'ef.kəs
• Heen en terug - ‘oo.vər.en.tweer
• Helemaal - ‘gjie.lə.gans; ‘gjie.lə.ganst
• Helemaal niet - bə.lan.gə nie
• Helemaal niets - rjɛ̃n.də.knots
• Hoe langer hoe meer - al.langs.om.’mjier
• Ieder om de beurt - elk zin.nən toer 
• Immers - om.mərst
• Maar - mo; mor
• Naargelang - ‘nou.və.nant
• Nee - njie
• Nadien - nor.’dien
• Nochtans - pər.’tang
• Ook - uk; juuk
• Om het eerst - ‘om.tər.jiest
• Ongeveer - a.peu.’pri
• Onophoudelijk - gə.’duu.rəg
• Opnieuw - op.tər.’nuuf
• Per ongeluk - per mal.’eur
• Per se - mal.gree
• Plots - al.mi.nə.’kjier
• Rakelings - ‘schjɛ̃r.lings
• Samen - tjuup
• Soms - a.mets; som.tets
• Steeds opnieuw - ‘alt.mor
• Trouwens - en.dər.bij (gebruikt als introductie op het finale argument als men een discussie dreigt te verliezen)
• Uitermate - tee.gən də 'stɛ̃.rən op
• Van zodra - van.ast; zju.gaa
• Vanzelfsprekend - van.ɛ̃.gəst
• Veel te veel - veels tə veel
• Vooraf betalen - in a.’vaans bə.’touln
• Vooraleer dat… - veur.dak; veur.da.gə; veur.da.tij; veur.das.sə; veur.dam.mə; veur.da.gul.dər
• Zeer traag - op zin ‘el.fən.der.təg.stə
• Zo een... - a.zjuu (mannelijk of onzijdig); a.zjuun (vrouwelijk)
• Zoals - gə.lek

Voornaamwoord

• Dat (aanwijzend voornaamwoord) - da (onzijdig); die (vrouwelijk); die.nə; die.nən (mannelijk)
• Dat is van haar (bezittelijk voornaamwoord) - das teur
• Dat is van hen (bezittelijk voornaamwoord) - das tul.dər; da van ul.dər
• Die; dat (betrekkelijk voornaamwoord): de man die (mannelijk); het kind dat (onzijdig); de vrouw die (vrouwelijk); zij die (meervoud) - dən die.nən; tkeend da; zij die; də die
• Dit; deze (aanwijzend voornaamwoord) - deez (onzijdig of vrouwelijk); dee.zə; dee.zən (mannelijk)
• Elkaar - ma.'kour
• Haar (bezittelijk voornaamwoord) - eur (onzijdig of vrouwelijk); eu.rən of eu.rə (mannelijk)
• Jouw; je; uw (bezittelijk voornaamwoord) - aa of o (onzijdig of vrouwelijk); aa.nə, aa.nən of o.nə (mannelijk)
• Jullie (bezittelijk voornaamwoord) - ul.dər (onzijdig of vrouwelijk); ul.də.rə of ul.də.rən (mannelijk)
• Mijn (bezittelijk voornaamwoord) - min (onzijdig of vrouwelijk); min.nə (mannelijk)
• Ons (bezittelijk voornaamwoord) - oonz (onzijdig of vrouwelijk); oon.zən (mannelijk)
• Van wie...? (vragend voornaamwoord) - wie.zə…?; wies…?; wie.zən…?
• Waar? (vragend voornaamwoord) - wour?
• Wanneer? (vragend voornaamwoord) - wa.'njier?
• Wat voor een...? (vragend voornaamwoord) - 'oe.kən...? (onzijdig of vrouwelijk); 'oe.kə.nə...? (mannelijk)
• Welke...? (vragend voornaamwoord) - waf.fər...; waf.fə.rə...?
• Zijn (bezittelijk voornaamwoord) - zin (onzijdig of vrouwelijk); zin.nə of zin.nən (mannelijk)

Werkwoord

Vooraf: de tweede persoon jij (enkelvoud) en jullie (meervoud) is in het Kemzieks gij of gi respectievelijk gul.dər.

• Ademen - ‘os.sə.mən
• Afbieden - ‘af.bjien
• Afduwen - ‘af.dougn
• Applaudisseren; spreken - klapn
• Bedelen; schooien - schwjoen
• Beentje lichten - ‘pjuut.sjə schɛ̃.rən
• Behanglijm aanbrengen - ‘in.papn
• Beledigen - af.fron.’teern
• Bespieden; op slinkse wijze afhandig maken - ‘af.loern
• Bevroren - bə.’vroo.zən
• Bidden om onheil af te wenden - 'oo.vər.lee.zən
• Biljarten - biel.'jaa.rən
• Boodschappen doen - om kom.’mis.sies goun
• Bouwen - baan
• Braken - ‘spou.gən
• Branden - bran.nən
• Breien - brɛ̃n
• Brouwen - braan
• Dansen - 'daan.sən
• Dat ben ik - da ‘ben.nə.kik; da ‘zin.nə.kik
• Dat is goed besteed - das goe bə.'stjied
• De kerkklokken luiden - də klokn luin
• Denk je dat? - ‘pɛ̃s.də gi da?
• Draaien - drwjaan
• Druk bezig zijn - in də weer zin
• Duw een beetje - daat ən bik.kə!
• Duwen - daan; dou.gən
• Een beetje opzij of achteruit gaan - ‘dɛ̃.zən
• Een handeling of werkzaamheid beëindigen - 'uit.schjien
• Een heftig, overtuigend betoog houden - 'af.stee.kən
• Een leiding of een kabel in huis brengen - bin.nən.trekn
• Een nieuwe pastoor feestelijk ontvangen - ‘in.hou.lən
• Een omheining plaatsen (bv. rond een weide) - ‘af.mou.kən
• Een stukje losmaken; afbieden - 'af.piet.sən
• Een taak voortijdig beëindigen; ergens mee stoppen - 'uit.schjien
• Er is gevochten - dər is gə.’bad.dərd
• Erwtjes uit de peul losmaken - ert.sjəs puurn
• Eten, in het bijzonder op kamp - ‘bie.kən
• Flink doorwerken - buz.zə gee.vən
• Fluiten - schuf.fə.lən
• Fruit stelen uit een boomgaard - 'bun.də.rən
• Gaan: ik ga; gij gaat, hij gaat, wij gaan, jullie gaan - goun: ik go;kgon, gij got, i go, wij gon, gulder got
• Gaan, maar dreigen te vallen; waggelen - 'zwɛ̃n.sə.lən
• Gebruiken - ‘bee.zən
• Gedacht - gə.docht
• Geeuwen - ‘gou.pən
• Geregeld in het gezelschap van iemand vertoeven - ‘op.trekn
• Gescheiden - gə.’schjien
• Gooi het - ‘rjuu.gət
• Gooien - rjuun; piern
• Gulzig en veel eten - fretn; boe.fən
• Hakkelend spreken - ‘dod.də
• Hard vallen - 'tot.tə.rən
• Hard werken - tra.’vakn
• Hardnekkig weigeren iets te doen - ət vər.rek.kən
• Hebben - ɛ̃n; tegenwoordige tijd: kem of ken, gij et, i eet of i ee, wi em.mən, gul.dər et; verleden tijd: ik aa, gij ad (of: aad), i ad, wi em.mən gad, gul.dər et gad (in het meervoud gebruikt men een voltooid tegenwoordige tijd in plaats van een onvoltooid verleden tijd); voltooid deelwoord: gad
• Hebben (bij inversie) - em.mək?, ed.də gij?; ee.ti?, em.mə wi?, ed.də gul.dər?
• Heftig discussiëren - strɛ̃n
• Herstellen; oplappen - ‘op.kal.lə.’faa.tə.rən
• Hij denkt dat wij het waren - i pɛ̃st dam.me wij ət wou.rən
• Hij heeft een hele taart opgegeten - i ee dən jiel toert ‘bin.nən.gə.spild
• Hij heeft het gezegd - i ee.dət gə.zeed; i ee.dət gə.zeen
• Hij is begonnen! - ij is bə.gost! (in een uitroepende zin wordt de /ij/ in het voornaamwoord behouden)
• Hij is geslagen - i is 'af.gə.toept
• Hij is verdwenen - i is scham.pa.’vie
• Hij is vertrokken - i is vju:rs (of: vju:s) gə.goun
• Iemand aanspreken om wat van die persoon te bekomen of om hem terecht te wijzen - ie.mand ‘oun.pieln
• Iemand een ferme loer draaien - nə kljuut ‘af.drwjaan
• Iemand goederen of geld afhandig maken - ‘af.lui.zən; ‘af.loe.rən
• Iemand iets opdringen - ‘op.sol.fə.rən
• Iemand polsen of uithoren - ‘lut.sən
• Iemand prijzen en bewieroken - bə.’bof.fən
• Iets afwijzen - ‘af.ket.sən
• Iets doen wat niet mag; kattekwaad uithalen - iets ‘uit.stee.kən
• Iets goed afwerken - tə.goei doen
• Iets in elkaar flansen; iets zelf proberen te herstellen - fa.brie.’kee.rən
• Iets snel afhandelen - ‘af.lapn
• Iets stouts doen - mis.peu.tə.rən
• Iets vluchtig lezen - oo.vər.’lee.zən
• Iets zodanig behandelen dat het onbruikbaar is geworden - vər.rin.nə.'wee.rən
• Ik dacht - kdocht
• Ik heb dorst - kem dust; ken dust
• Ik heb gespeeld - ken gə.spild
• Ik kon - i kost
• Ik moet het niet hebben - kmoet ət nie ɛ̃n
• Ik schrok - kvər.’schoot mi
• Ik schrok heel erg - kvər.’schoot mi nən bult
• Ik spreek, jij spreekt, hij spreekt - kspreek, gij sprikt, i sprikt
• Ik zou, hij zou, wij zouden - ik zo; ik zon, i zo; wi zon
• In het water stoeien - in twou.tər plet.sən
• Indien het zou regenen - moest ət gon reeg.nən
• Inmaken; wecken - ‘op.leg.gən
• Je hebt gemorst - get gə.’smod.dərd
• Je hebt het begrepen! (ironisch) - get ət gə.’snoo.pən!
• Klauteren - ‘klef.fə.rən
• Knellen (bv. een deur of schoen) - pran.gən
• Knijpen - piet.sən
• Kritiek geven op een venijnige manier - 'deur.steekn
• Kwijlen - zab.bə.rən
• Laden - lwjaan
• Langskomen; bij iemand op bezoek gaan - ‘af.kom.mən
• Lawaai maken - la.’wɛ̃t mou.kən
• Liften - ot.too.’stop doen
• Lijken op - trekn op
• Lippenstift aanbrengen - ‘rjuud.sə.lən
• Luisteren - lus.tə.rən
• Mank lopen - ‘pik.kə.lən
• Men gunt iemand iets - tis a gə.jond
• Men is nog niet aan een nieuwe situatie gewend - da vourt
• Men wordt in verlegenheid gebracht - kzin in af.’fron.tə gə.valn
• Mengen - 'oon.dər.jien doen
• Moeten - moes.tən; moetn
• Mogen, ik mag, jij mag, hij mag - meu.gən, kmag, gij meugt, i mag
• Mompelen - 'moom.pə.lən
• Morsen; knoeien - 'mjuu.sən
• Nabootsen - ach.tər.’nou.doen
• Omgooien - 'om.piern
• Omvallen - stuikn
• Onderzoekend, kritisch bekijken - ‘mie.rən; ‘af.let.tən
• Onrustig en voortdurend kleine bewegingen maken (bv. mieren) - kra.'wie.tələn
• Ontkennen; heftig weerleggen - ‘af.strɛ̃n
• Op een hoop gooien - op nən juup klet.sən
• Opgegeten - ‘op.geetn
• Opjagen - ‘af.staan
• Opzichtig kauwen - ma.sjən
• Pesten - koe.jə.'nee.rən
• Piekeren - prak.kə.zee.rən
• Pochen - bof.fən
• Prakken - ‘ded.də.rən
• Pruilen - moon.kən
• Raden; gokken - grwjaan
• Remmen - ‘frɛ̃.nən
• Rijden - rɛ̃n
• Roddelen - kom.’mee.rən
• Ronddolen - ‘tsjoo.lən
• Ruien (bv. een hond of een kip) - rui.vən
• Ruilen - ‘man.gə.lən
• Schaatsen - schet.sən
• Schommelen - bie.zə.’bij.zən; ‘bij.zən
• Slippen (met de auto) - pa.tie.nee.rən
• Sloffen (gaan); traag komen aanlopen - ‘stes.sə.lən
• Smakelijk lachen - gib.bə.rən
• Sneeuwen - snjien
• Snel naar meerdere plaatsten gaan -‘rond.sjeezn
• Snijden, ik snij, ik heb gesneden - snɛ̃n, ksnɛ̃, kem gesneen
• Snurken - ‘roon.kən
• Spitten - spetn
• Spreken - klapn; kou.tən; ri.zə.'nee.rən
• Spuwen in één fluim - spjiekn
• Spuwen in meerdere korte stoten - ‘spug.gə.lən
• Stelen - schoepn; piekn; ‘schjief.sloun
• Sterven - 'stɛ̃.rə.vən; 'stɛ̃r.vən
• Stevig gaan drinken - pin.tə.'lie.rən
• Stoeien (maar met het grote risico dat het eindigt in ruzie) - fiek.fak.kən
• Struikelen - ‘soe.sə.lən
• Tegenwerken - ‘kljuu.tən
• Tijdens een examen de antwoorden van je buur bekijken - ‘af.kijkn
• Uit de echt scheiden - van ma.kour goun
• Uit een fles drinken - toe.tə.rən
• Uitglijden - oon.dər.’uit goun
• Uitlachen - 'uit.schijtn
• Urineren - zjie.kən; pis.sən; pie.sən; wou.tə.rən (geordend van dysfemisme naar eufemisme)
• Valsspelen - ‘zeu.rən; sa.’leu.rən
• Vechten - bat.tə.rən
• Veel heisa maken; keet schoppen - ba.’gaar ‘mou.kən
• Vegen (bv. de kamer of het voetpad); hooi omdraaien zodat de onderste laag ook aan de zon wordt blootgesteld en droogt - kjie.rən
• Veinzen - gə.’bou.rən
• Verkeerd rijden - mis.rɛ̃n
• Verklikken - ‘oo.vər.drou.gən
• Verraden - və.rwjaan
• Vertrekken - ‘oun.goun
• Verven - ‘vɛ̃.rə.vən
• Verwelken - vər.'slens.tə.rən
• Voederen - voe.jə.rən
• Voetballen - sjot.tən
• Vrijen - vrɛ̃n
• Waaien - wjaan
• Wecken - ster.rə.lie.'zee.rən
• Weggaan - er van.’oon.der trekn
• Weigeren (bv. een aanbod of een geschenk) - rə.fə.’zee.rən
• Wenen - schrjien; blɛ̃tn
• Wieden - wjien
• Wij konden - wə kos.tən
• Wij kunnen - wə keu.nən
• Wij laten ons fotograferen - wə lou.tən os trekn
• Wij wilden met hem meegaan - wi ‘wil.də.gən mee em ‘mee.goun
• Wij zijn verzekerd - wə zin vər.as.’suu.reerd
• Worden - wər.rə(n) of wor.rə(n); tegenwoordige tijd: kwor, gij wordt, i word, wi wor.rən, gulder word; verleden tijd: kwier, gij wierdt, i wierd, wi wie.rən, gul.dər wierd; voltooid deelwoord: gə.wər.rən
• Wriemelend bewegen - kra.’wie.tə.lən
• Wuiven (om goedendag te zeggen) - ‘zwie.rən
• Zaaien; zwaaien - zwjaan
• Zaken bijeen leggen - ram.ma.’see.rən
• Zeer hard lachen - gib.bə.rən
• Zeuren - ‘mem.mən; ‘sem.mə.lən
• Zich informeren - oon.dər,’juu.rən
• Zich verstoppen - a vər.'stee.kən
• Zij die dat gedaan hebben… - də.die da ta gə.doun em.mə…
• Zijn (bij inversie) - zin.nək?; zid.də gij?; is i?; is zi?; zim.mən wi?; zid.də gul.dər?
• Zijn (werkwoord) - zin; tegenwoordige tijd: kzin, gij of gə zit of zi, i is, wi zin of zim.mən, gul.dər zit of zi; verleden tijd: kwas, gij wourt, i was, wi wou.rən, gul.dər wourt; voltooid deelwoord: gə.wist
• Zijn we te laat? - zim.mə tə lout?
• Zou je? - zod.də?
• Zouden (bij inversie) - zon.nək? of zun.nək?, zod.də gij? of zud.də gij?, zo.ti? of zu.ti?, zo.zə? of zu.zə?, zom.mə wi? of zum.mə wi?, zod.də gul.dər? of zud.də gul.dər?
• Zullen (bij inversie) - zal.lək?, zul.də gij?, zu.ti?, zu.zə?, zul.lə wi?, zul.də gul.dər?