Houtzaagmolens praktijkhandboek/Gereedschap en veiligheid

Klein gereedschap

Kantelhaak

(d'Heesterboom) wij werken het meest met slaghaken. Haken met een punt in het verlengde van de steel, en een langer gedeelte dwars op de steel. Door het dwarse gedeelte ergens onder te plaatsen, kan vervolgens door kracht op de steel uit te oefenen wat gelicht worden. Met name wordt de haak zodanig geplaatst dat de zwaartekracht de beweging veroorzaakt. Dus de steel scheef houden, waarna het werkstuk met naar beneden zakt. De slaghaak is ook erg geschikt voor het inslaan van de krammen. (verklaart dat de naam slaghaak?)

(d'Heesterboom) zethaak. Deze lijkt op de vorige, alleen is de dwarse haak niet haaks op de steel aangebracht, maar schuin in het verlengde van de steel. Deze wordt gebruikt zoals een koevoet.

(d'Heesterboom) kanthaak: deze bestaat uit een houten steel waaraan op eneige afstand (circa 40 cm) van het einde een oog is bevestigd. In het oog bevindt zicht een ijzer van ongeveer gelijke lengte als de afstand tot het einde van de steel, met een haak op het einde. Door de haak in te laten grijpen in de stam, kan de steel als hefboom worden gebruikt bij het kantelen (draaien) van een stam of balk. Vaak zijn er verschillende formaten van deze haken aanwezig.

Penter

(FRAM) Wij gebruiken we een soort harpoen met een ram, zodat je alleen een balk kunt ophalen.

(d'Heesterboom) Onze penter bestaat uit een steel met aan de kop een harpoenachtig stalen muts. Verder is aan de stalen muts een oog aangebracht.

De penter wordt in de te lichten stam ingedreven, ter plaatse van het te verwachten zwaartepunt. Aan het oog is een touw aangebracht. Dit touw wordt met de penter strakgetrokken totdat er enige opwaartse kracht op de stam wordt uitgeoefend. Vervolgens is het zaak om aan de andere kant van het vaartuig plaats te nemen en af te wachten tot de bagger waar de stam in ligt loslaat.

De stam wordt gelicht tot net onder de waterlijn. Vervolgens wordt aan de andere kant van de penterbak hetzelfde uitgevoerd. Hierna wordt de terugreis aanvaardt.

Met hakenstokken wordt de penterbak teruggetrokken. De hakenstokken worden hiertoe in de balken geprikt (als een harpoen) waarna er mee gewerkt wordt gelijk het bomen van een vaartuig.

Voor de helling gekomen worden de stammen voorzien van een strop of prikker en met het haalwerk naar binnen getrokken.

Nut en noodzaak van het wateren.

Mark van Benthem, Mariska Massop Het wateren van hout (PDF 2.0 Mb) naar een verbeterde kwaliteit van Nederlands hout, IVAM Environmental Research Amsterdam 1999
Peter Fraanje Wateren van Hout (PDF 0.5 Mb), TNO BOUW, Centrum voor Houttechnologie, Delft
Eddy Blenke (Twickeler Houtzaagmolen)

Veiligheid en ARBO

Meer nog dan bij andere molens hebben wij te maken met bewegende en scherpe onderdelen.
wie? (FRAM) Wij hebben brandmelders en een sprinkler installatie door de hele molen.
Het is een open systeem met aansluitingen bij het balkengat zodat de brandweer direct pompen kan aansluiten en in no time de hele molen blank kan zetten. De buizen zijn voor een groot deel uitgevoerd als rechthoekige pijpen die tussen de planken zijn weggewerkt.
Het systeem is open uitgevoerd, omdat het weinig zin heeft te wachten tot de zekeringetjes zijn gesmolten en je toch liever een verdieping hoger blust.
De kruibare kap is met een slang verbonden, als we draaien moeten de slang en de kabel van de brandmelder los gemaakt worden.