Griekse mythologie/Boreas

Boreas is de Griekse god van de noordenwind. De moderne benaming voor het poollicht is direct afgeleid van zijn naam: "aurora borealis" = noorderlicht). "Borealis" is niet een Griekse naam maar de gelatiniseerde vorm ervan.
Boreas (Βορέας) is een van de Anemoi (windgoden) in de Griekse mythologie, samen met Notos (zuid), Zephyros (west) en Euros (oost). Hij wordt beschreven als zoon van Astraeus (sterrengod) en Eos (dageraad). Hij staat bekend als gewelddadig, koud en ongetemd — net als de winterse, noordelijke wind. De bekendste mythe over hem is dat hij de Atheense prinses Oreithyia , een dochter van de Atheense koning Erechtheus, ontvoerde toen zij danste aan de oevers van de rivier "de Ilissus" door haar te omhullen met een wolk en zo te vervoeren naar Thracië. Hij kreeg met haar 2 dochters en 2 zonen onder wie Zetes en Calaïs (de "Boreaden"), die meevoeren met de Argonauten. De Atheners vereerden hem als bondgenoot na de Perzische oorlogen, omdat een noordenwind (die zij aan Boreas toeschreven) Perzische schepen zou hebben vernietigd bij Artemisium (480 v.Chr.) wat een Atheens-gekleurd beeld geeft van Boreas' rol.
Hij wordt vaak afgebeeld als een gebaarde, gevleugelde man met wapperend haar/gewaad, soms met slangenstaarten in plaats van benen in archaïsche kunst.
De precieze cultus-praktijken rond Boreas zijn fragmentarisch overgeleverd; veel komt voort uit literaire bronnen zoals Herodotos, Hesiodos en Ovidius. In de Romeinse mythologie is zijn equivalent Aquilo (of Aquilon), met deels overlappende maar niet identieke connotaties. Sommige moderne interpretaties zien de windgoden vooral als personificaties van meteorologische/agrarische kennis eerder dan als "actief aanbeden" goden in de klassieke zin — dit is deels interpretatiekwestie, geen vaststaand feit.
Hyperborea
"Hyperborea" (Ὑπερβόρεοι, Hyperboreoi) betekent letterlijk "zij die voorbij/boven Boreas wonen" — van hyper (voorbij, boven) + Boreas. De naam van het mythische volk/land (vergelijkbaar met Atlantis, maar ouder) is dus direct afgeleid van de windgod. De onderliggende gedachte is dat Boreas de noordenwind personifieerde. Dus moesten de Hyperboreërs een volk zijn dat achter/voorbij de bron van die noordenwind leefde — in een land waar de noordenwind niet kon komen, wat in het Griekse denken correleerde met een mild, paradijselijk klimaat. Hyperborea wordt in bronnen als Herodotos, Pindaros en Hecataeus van Abdera beschreven als een gelukzalig land voorbij de Rifeïsche bergen, geassocieerd met de verering van Apollo (die er volgens de mythe elk jaar naartoe reisde of vandaan kwam).
De Hyperboreërs worden in de originele Griekse mythologie beschreven als een gelukzalig, langlevend volk, verering van Apollo, ziekte- en oorlogsvrij, wonend "voorbij de noordenwind." Sommige bronnen vergelijken hen qua uiterlijk met de Arimaspi: blond haar, licht haar en ogen.
Waar Hyperborea "in werkelijkheid" zou liggen (als er al een reëel geografisch referent was) is onopgelost en wordt zeer verschillend gegokt: Groenland, Scandinavië, het noorden van Rusland, de Baltische regio, of puur mythisch/utopisch zonder reëel referent. Of de Griekse geografische verbeelding hier voortbouwde op reizigersverhalen (handelscontacten, barnsteenroute) dan wel puur literair-mythologisch construeerde, is onder classici omstreden. Sommige onderzoekers zien Hyperborea vooral als een utopisch topos (vergelijkbaar met "het Elysium" of "de Eilanden der Gelukzaligen") waarbij de Boreas-link vooral een handige mythologische kapstok is, niet een serieuze geografische claim. Latere (post-klassieke, esoterische en 19e/20e-eeuwse occulte) tradities hebben Hyperborea losgekoppeld van Boreas en er allerlei speculatieve — soms ideologisch beladen — theorieën aan opgehangen (bv. als "oorsprongsland" van beschaving).
