Energietransitie/Nieuws

Regelmatig komt de energietransitie in het nieuws, we sommen er enkele op. Helaas blijkt nogal vaak dat de politiek te weinig inzet op een stabiele, langetermijnvisie. Aangehaalde problemen in het verleden blijken niet te worden aangepakt.

Dat de politiek te weinig inzet op een stabiele, langetermijnvisie blijkt een heel vaak terugkerend pijnpunt te zijn. Aangehaalde problemen in het verleden blijken niet te worden aangepakt. We sommen er enkele op:

• November 2025. Ruben Baetens (Manager KU Leuven Instituut voor Energie & Maatschappij) wijst in een opinieartikel op Willen we een energiesysteem dat de burger dient, of een burger die het systeem dient? Hij verwijst daarbij naar het capaciteitstarief dat extra nadenken vergt van de burger, waardoor het mogelijks de energietransitie afremt.
• Juni 2025. In 2022 keerde de federale overheid 17,9 miljard euro uit aan directe en indirecte subsidies voor fossiele brandstoffen. De auteurs van dit nieuwe overzicht benadrukken dat het weliswaar "urgent" is dat de fossiele subsidies afgebouwd worden, maar dat ze ook hun functie hebben. Ze zijn vaak in het leven geroepen als sociale maatregel of om de concurrentiekracht van bedrijven te garanderen. De uitdaging weg van fossiele brandstoffen is dan om het zo te doen dat de sociale doelstellingen hand in hand gaan met de klimaatdoelstellingen. Dat zou bijvoorbeeld kunnen door een tax shift die belastingen verschuift van elektriciteit naar aardgas.
• Mei 2025. In een DeStandaard-artikel wijzen ze er op dat anno 2025 het verwarmen met aardgas meestal goedkoper is dan met een warmtepomp. Niet in energiekost, maar wel als de investering erbij gerekend wordt. In 2027 komt er echter een uitbreiding van de Europese koolstofuitstootrechten tot onder meer gebouwen en transport aan. Daar je een investering in verwarming voor de komende 15 tot 20 jaar doet, zou een warmtepomp vanaf 2027 voordeliger kunnen zijn. Bovendien is er een tendens dat de warmtepomp het nu al beter begint te doen dan verwarming met propaan of stookolie. Zeker in goed en gemiddeld geïsoleerde woningen.
• Februari 2025. “Als de verbruikskost even hoog is als bij een fossiele oplossing, is de motivatie om voor een warmtepomp te kiezen nul”, zegt Patrick O van Climafed.
• Januari 2025. Het gaat niet goed met de warmtepomp, vooral door het prijsverschil gas-elektriciteit en beleid dat teveel schippert. Wie nog investeert in verwarming met fossiele brandstoffen zou (want beleid schippert) bedrogen kunnen uitkomen door de Vlaamse regering die werk wil maken van een betere verhouding. Op het Europese niveau treedt in 2027 ETS2 in werking: nu moeten de industrie en de elektriciteitssector al uitstootrechten voor CO2 kopen, maar later moet dat ook voor de uitstoot door auto’s en verwarming.
• September 2024. In een DeMorgen-artikel bekijken ze waarom in een jaar tijd de verkoop van zonnepanelen, warmtepompen en thuisbatterijen daalde met meer dan de helft. De inleiding start met '‘De overheid is een onbetrouwbare partner.
• September 2024. In een DeMorgen-artikel wordt nog maar eens het grote prijsverschil tussen elektriciteit en aardgas aangekaart (De verkoop viel dus met de helft terug in vergelijking met een jaar geleden. (...) In België ligt de prijs van elektriciteit volgens Laveyne zo’n vier à vijf keer hoger dan de gasprijs. De prijzen omlaag kan volgens de CREG door de accijnzen op elektriciteit fors te verlagen. Ter compensatie zouden de accijnzen op fossiele brandstoffen omhoog moeten.)
• Juli 2024. In een DeMorgen-artikel wordt nog maar eens het grote prijsverschil tussen elektriciteit en aardgas aangekaart (bijna vier keer duurder, louter gevolg van beleid), waardoor de terugverdientijd voor een warmtepomp bij ons veel hoger ligt dan bijvoorbeeld in Nederland. Daarom pleiten experts al langer voor aan lastenverschuiving van elektriciteit naar gas.
• April 2024. In een opinieartikel roept Angelos Koutsis (woordvoerder en beleidsexpert energie bij Bond Beter Leefmilieu) op aan Vlaams minister van Energie Zuhal Demir om een taxshift door te voeren. Er wordt gehamerd op het grote prijsverschil tussen elektriciteit en gas, waarbij voor die laatste de VREG zelfs nog een daling van de gasnettarieven voorstelt.
• Januari 2024. HLN kopt wat in het verleden al vaak aan bod kwam nl. dat duurzaam verwarmen in België enkel aantrekkelijk kan worden als de verhouding van de kostprijs opschuift. Nu is elektriciteit nl. 3,8 keer zo duur als gas.
• Januari 2024. N.a.v. een advies van SERV wil Vlaams minister van Energie Zuhal Demir (N-VA) herbekijken of er tegen 2029 wel bij iedereen digitale energiemeters moeten worden geplaatst. Daar komt weerwerk op door de voordelen van de digitale meter te onderstrepen en een paar dagen later blijkt de ophef van korte duur, aldus een nieuw interview met Demir.
• December 2023. Door de hoge heffingen op energie is het momenteel in België vaak financieel niet interessant om ene warmtepomp te plaatsen door te hoge heffingen op elektriciteit. T.o.v. Finland en Noorwegen plaatst men in België in 2022 vijf keer minder warmtepompen.
• December 2023. Vlaanderen start met subsidies voor e-auto's, maar is bv. elektriciteit goedkoper maken (t.o.v. fossiele brandstoffen) niet de betere visie?
• November 2023. De gasuitstap zadelt de Vlaming op met een factuur van 2,2 miljard euro, wat de politiek grotendeels aan zichzelf te danken heeft. In 2007 nog legde de Vlaamse regering op dat de aansluitbaarheid van woningen op het gasnet moest verhogen tot 95 procent. Pas in 2018 werd die doelstelling losgelaten. Ondertussen hadden wel veel uitbreidingsinvesteringen plaatsgevonden, die nog 50 jaar moeten worden afbetaald. Terwijl andere landen en steden hun uitfasering voor gas al hebben ingezet, telt Vlaanderen nog altijd jaarlijks 35.000 nieuwe gasaansluitingen. In 2025 gaat een algemeen verbod in om nog nieuwbouwwoningen op het gasnet aan te sluiten.
• November 2023. Amper een kwart van de nieuwbouwwoningen in Vlaanderen krijgt een warmtepomp, de grote meerderheid blijft op gas. Elders in Europa gaat de uitrol van warmtepompen sneller (bv. in Noorwegen). Dat komt doordat Vlaanderen tal van heffingen op de elektriciteitsfactuur schoof, waardoor stroom hier duurder is dan in de buurlanden.
• Oktober 2023. De federale regering behoudt de verlaagde btw (6% i.p.v. 21%) op warmtepompen, maar de verbruikskosten van elektriciteit t.o.v. gas blijven te hoog (meer dan vier keer duurder). De verlaagde btw is - voor een klein deel - gecompenseerd door accijnzen. Het voordeel van die accijnzen is dat de regering er mee kan ‘spelen’. Helaas zoetjesaan: tussen 2028 en 2032 moeten de accijnzen op elektriciteit halveren, terwijl de accijnzen op stookolie en steenkool onaangeroerd blijven.
• Juli 2023. Foute afrekeningen en geblokkeerde meetgegevens, terwijl zowel de energieleveranciers als netbeheerder Fluvius begin mei de problemen beloofden aan te pakken. Wat er precies fout loopt bij het nieuwe dataplatform Atrias blijft onduidelijk. Net als onder wiens politieke bevoegdheid het systeem valt. Twee zaken die dus heel problematisch zijn.
• April 2023. Hogere accijnzen op gas en elektriciteit zouden kunnen helpen om de energietransitie te bevorderen, maar doen het bij invoering niet. Op elektriciteit zijn de accijnzen zes keer hoger dan op gas.
• Juli 2022. Door de elektrificatie (bv. door een toenemend aantal elektrische auto's) zullen de pieken op ons net groter worden. Dan kan je investeren in een zwaarder net en/of zorgen dat de verbruikers hun verbruik spreiden in de tijd (die auto 's nachts laten opladen). Voor dat laatste wil de Vlaamse energieregulator VREG voor de berekening van de netkosten een verschuiving van verbruik naar piekvermogen. Vlaams minister van Energie Zuhal Demir trekt naar de rechter om dit capaciteitstarief aan te vechten.
• April 2022. Het Internationaal Energieagentschap IEA brengt een vijfjaarlijks rapport uit over België. Naast lof voor de Belgische offshore windindustrie zijn er ook werkpunten: verdere elektrificatie, aanpassen tariefstructuur (taksen schrappen die er niet thuishoren, maximumprijzen benzine schrappen, ...), vergunningenduur inkorten, aangescherpt klimaatplan, ...
• Maart 2022. VRT NWS overloopt het jarenlange bochtenwerk i.v.m. de kernuitstap.
• Februari 2022. VRT NWS ontleedt de energiefactuur. "De discussie leeft of die kosten niet beter moeten worden verdeeld tussen de elektriciteitsfactuur en de gasfactuur. Tenslotte wil de overheid zo veel mogelijk weg van fossiele brandstoffen (zoals aardgas) en stimuleert ze de elektrificatie van bijvoorbeeld verwarming of transport. Dan is het niet logisch dat je elektriciteit meer belast dan aardgas. Daarnaast leeft de bredere discussie of je de kosten voor allerlei beleidsmaatregelen niet sowieso uit de energiefactuur moet halen, of dat nu de elektriciteitsfactuur of de aardgasfactuur is. Je zou die beleidskeuzes dan kunnen financieren via de algemene middelen van de overheid. Maar dat zijn politieke beslissingen waar vaak over gepraat wordt, maar waar voorlopig nog maar kleine stappen worden gezet."
• November 2021. Een longread van DeMorgen '19 jaar start, stop, pauze, rewind: de absurde geschiedenis van de Belgische kernuitstap'.
• Januari 2021. Recent is de regeling van een 15 jaar terugdraaiende teller vernietigt door het Grondwettelijk Hof. De Vlaamse regering had iets uitgewerkt waarvoor ze eigenlijk niet bevoegd waren, terwijl experts aangaven dat ze op glad ijs zaten. November 2023. De Brusselse rechtbank van eerste aanleg tikt ministers Bart Tommelein (Open VLD) en Lydia Peeters (Open VLD) op de vingers voor misleidende beloftes over en de terugdraaiende teller. Er moeten wel geen schadevergoedingen worden betaald.
• Januari 2021. Ruben Baetens (3E nv) kaart aan dat de Vlaamse regering 400 tot 550 miljoen kan reserveren voor eenmalige vergoedingen ter compensatie van het abrupte einde van de terugdraaiende teller (zie eerder). Het probleem is dat deze vergoeding zich kunstmatig richt op zelfverbruik en dat er niets wordt gedaan aan de scheeftrekking door (ODV-)kosten in de elektriciteitsfactuur. Hij roept dan ook op om werk te maken van een CO2-heffing.
• Februari 2021. Dirk Van Evercooren van ODE kaart het volgende aan: "Er is zoiets als het principe de vervuiler betaalt. Als je op dit moment merkt dat vervuilende manieren van verwarmen goedkoper gemaakt worden dan schone manieren van verwarmen, dan zit er iets scheef. En dan is het aan de politiek om dit recht te trekken.".
• Maart 2021. Vlaams minister van Energie Zuhal Demir (N-VA) pleit voor een uitstel van de nieuwe nettarieven (bekend als het capaciteitstarief). Het kan een debat waard zijn, maar dat deze oproep in maart 2021 verschijnt, voor iets dat in 2022 zou moeten ingaan wijst opnieuw op een gebrek aan een stabiele, langetermijnvisie.
• Juni 2021. In een column 'Van Turteltaks tot chantage' bekijkt Rik Van Cauwelaert het energiebeleid.
• Oktober 2020. Test Aankoop kaart aan dat de kosten die de gemeenten aanrekenen voor elektriciteit enorm uiteen lopen, zelfs al gebruiken gezinnen evenveel stroom.
• Augustus 2019. Het VRT-artikel “U betaalt elk jaar 300 euro aan elektriciteit voor kosten die niets te maken hebben met elektriciteit” kaart een groot gebrek van transparantie en evenwicht aan..
• September 2014. De Tijd schrijft over 'Tien jaar spanning, maar geen energiebeleid'.
• 2012. Biogasinstallaties krijgen niet langer 20 jaar, maar maximaal 10 jaar certificaten. Eventueel te verlengen met nog eens 2 x 5 jaar. Heel opmerkelijk: de regeling gold met terugwerkende kracht.
• 2011. De vorige artikels zijn recent, maar al in 2011 was er de Panorama-reportage “Watt een kluwen” waar o.a. wordt gewezen op een mogelijk stroomtekort in de toekomst (ondertussen het heden) en een falend energiebeleid.

De overheid en zijn organen (VREG, CREG, …) moeten heel helder zijn in hun communicatie, met een duidelijk stappenplan voor de lange termijn, waarbij er voldoende voordelen voor burger en bedrijven moeten zijn. Dat blijkt nu zéker niet het geval:

• De geïnteresseerde burger bijt zijn tanden stuk op regels die door de verschillende organen niet duidelijk worden gecommuniceerd of door elkaar worden tegengesproken. Dat is al ontgoochelend, laat staan als regels al na een paar jaar opnieuw veranderen. Dit blijkt uit heel wat reacties op het forum van Zonstraal.
• De niet-geïnteresseerde burger (door tijd, kennis, goesting) weet niet hoe de energiemarkt er achter de schermen aan toegaat en heeft dus ook weinig begrip voor een energietransitie. Alles werkt toch? Ook dit blijkt uit reacties op fora en uit gesprekken met de gewone man/vrouw.

Van een stabiele, langetermijnvisie is nog niet echt sprake, maar toch een opsomming van wat wel al beslist is:

• Juli 2022: invoering van het capaciteitstarief, een nieuwe aanpak voor het aanrekenen van de nettarieven. Daardoor zal een deel van uw factuur vanaf midden 2022 niet langer berekend worden op basis van de hoeveelheid elektriciteit die u afneemt van het net (kWh) maar op basis van de pieken die u veroorzaakt (kW). Voor een doorsnee gezin gaat dit over zo’n 15% van de totale factuur. Op hetzelfde moment verdwijnt ook het onderscheid tussen het duurdere dag- en het goedkopere nachttarief. De nettarieven die u betaalt zullen hierdoor niet langer afhangen van het moment van de dag waarop u verbruikt.
• Januari 2022 e.v.: gefaseerde invoering energiedelen
  • April 2023. In een opiniestuk krijgt energiedelen twee punten van kritiek: het jaagt leveranciers op kosten en het is een vorm van btw-ontwijking (mogelijk gemaakt door de Vlaamse overheid t.a.v. federale overheid). Een alternatief is een dynamisch tarief nemen.
  • Januari 2022: bewoners van een appartementsgebouw kunnen zonnedelen. De opgewekte zonne-energie op het gebouw kan verdeeld worden onder alle bewoners van het appartementsgebouw.
  • Juli 2022: niet alleen bewoners van een appartementsgebouw kunnen zonnedelen, maar iedereen – van burgers tot lokale besturen en bedrijven – kunnen groenestroomleverancier worden. Zo zal iemand met zonnepanelen de stroom die hij niet zelf verbruikt, kunnen verkopen aan iemand anders: een familielid, vriend, collega, ondernemer, buur, et cetera. De rechtstreekse verkoop van persoon aan persoon heet peer-to-peer. Afnemers van die verkoop hoeven dat alleen te melden aan netbeheerder Fluvius. Die neemt de praktische regeling dan op zich en zorgt ervoor dat de informatie doorstroomt naar de leveranciers, zodat de elektriciteitsfactuur automatisch wordt aangepast.
  • 2023: het energiedelen wordt verder uitgebreid naar échte energiegemeenschappen. Wie zich verenigt in een energiegemeenschap, kan dan in groepsverbonden investeren in een installatie voor groene energie, isolatie, een buurtbatterij, gemeenschappelijk laadpalen voor elektrische auto’s … De kosten van de investering en de voordelen die eruit voortvloeien, worden in dat geval verdeeld onder de leden van de energiegemeenschap of worden besteed aan andere ecologische of sociale projecten.
  • 2024: vele beperkingen (om het beheersbaar en haalbaar te houden) rond energiedelen vallen weg.
• Juli 2029: uitrol van de digitale meter moet volledig klaar zijn (tegen eind 2024 minstens 80% van alle gezinnen en kmo's). Wie zonnepanelen heeft en nog werkt met een analoge meter, kan tot begin 2025 aan netbeheerder Fluvius laten weten nog geen digitale meter te willen.