Besturingssystemen/Inleiding

Definitie

Een besturingssysteem (in het Engels operating system of afgekort OS) is software die de hardware beheert voor de gebruiker en de toepassingsprogramma's. Denk bij systeembronnen aan bv. processor, intern geheugen, randapparaten en opslagmedia. Dankzij een besturingssysteem kunnen verschillende toepassingen draaien op een computersysteem zonder dat één programma de systeembronnen monopoliseert en zonder dat een toepassingsprogramma of gebruiker de exacte details moeten kennen van de hardware.

De definitie wordt aangevuld met enkele concrete voorbeelden en door de architectuur met enkele typische functies te bespreken.

Onderverdelingen

Er zijn verschillende manieren om besturingssystemen in categorieën te stoppen. Je kan vertrekken uit een merk of bedrijf of je kan de opsplitsing maken in client en server. Die opsplitsing is nogal beperkt en dus kan je nog verder opsplitsen. Sowieso blijkt het moeilijk te zijn om een strikte scheiding te maken tussen de verschillende besturingssystemen.

Merk/bedrijf

• Microsoft
  • Windows: 3.11, '95, '98, Me, XP, Vista, 7, 8, 10, 11
  • Windows Server: NT 4.x, Windows 2000 Server,..., Windows Server 2019, Windows Server 2022
  • Windows Phone: Windows Phone 7,...,Windows Phone 8.1, Windows 10 Mobile
• Apple
  • Mac OS: Mac OS (Classic), Mac OS X 10.0 (Cheetah),..., macOS 11.0 (Big Sur)
  • iOS: iOS 4,...,iOS 14
• Linux
  • Canonical
    • Ubuntu, met Ubuntu 4.10 (Warty Warthog),..., Ubuntu 24.10 (Oracular Oriole)
    • Lubuntu, met Lubuntu 4.10 (Warty Warthog),..., Lubuntu 24.10 (Oracular Oriole)
    • ...
  • Red Hat
    • Red Hat Enterprise Linux (RHEL)
    • Fedora
  • Android: Android 1.5 Cupcake,..., Android 14
  • ...

Client of server

De vaakst voorkomende opsplitsing volgens 'doel' is deze tussen client (bv. Windows 10, Ubuntu, Android) en server (bv. Windows Server 2016, Ubuntu Server,...):

• een client OS is een besturingssysteem waar vaak maar één persoon tezelfdertijd gebruik van maakt, vaak rechtstreeks op de hardware waar het OS op is geïnstalleerd.
• bij een server OS gaat het vaak om meerdere personen die op hetzelfde moment gebruikmaken van het systeem en dit vaak via een netwerk i.p.v. rechtstreeks op de hardware.

Je merkt al dat 'client' versus 'server' niet welomlijnd is: zo kan je op je Windows10 een ftp-serverprogramma installeren, zodat je bestanden kan delen met anderen. Maakt dit je Windows client dan plots een server? Of je kan bij je Ubuntu Server een grafische schil installeren: maakt het jouw server, dan ook een client?

Verdere onderverdeling

Ter info geven we nog een verdere onderverdeling volgens "doel":

• Desktop: Windows = 73,79 % ; Mac OS 23,21 % ; Linux = 1,1 % ; Chrome OS = 0,35 %
• Mobile: Android = 64,53 % ; iOS = 35,09 % ; Windows = 0,02 %
• Tablet: iOS = 61,55 % ; Android = 38,35 % ; Windows = 0,08 %
• Onderling: desktop = 55,14 % ; mobile = 40,31 % ; tablet = 4,55 %
• Server: hier meer Linux dan bij de desktop.
  • Bestandsserver
  • Webserver: Linux = 70,7 % ; Windows = 29,3 % ; OS X < 0,1 %
  • Supercomputers: Linux = 100 % ; Windows = 0 %
• Cloud: Linux = 62,8 % (waarvan Ubuntu 31,2 %) ; Windows = 6,0 %
• Embedded. Een embedded system is een elektronisch systeem dat is geïntegreerd in gebruiksartikelen of apparaten, met de bedoeling deze een vorm van intelligent gedrag te bezorgen. De essentie van een embedded system is dat er software zit ingebed in een hardware-apparaat. Bv. op smartphones en tablets, waar de GUI en het gebruik dicht aanleunt bij een desktopsysteem. Maar denk ook aan set-top boxes., routers, switches en audio engineering, waar Linux weer vaak wordt gebruikt

Ook hier lopen de categorieën in elkaar over. Zo kan je smartphone, tablet en phablet apart bekijken, maar ook samennemen onder de noemer mobile of onder embedded. En voor de cloud zijn ook serverbesturingssytemen nodig.

Het marktaandeel van het ene "doel" t.o.v. het andere verschuift in de loop van de jaren: waar je vroeger met een telefoon enkel kon bellen en sms'en, kan je op een smartphone nu ook heel wat zaken doen die vroeger enkel op de desktop konden. Het totaal aantal desktops zal dus afnemen, maar het is niet zo dat hij ten dode opgeschreven is: sommige zaken gebeuren nog efficiënter dan bij de andere mogelijkheden.

De ontwikkelaars van besturingssystemen zoeken ook naar een manier om één te onderhouden software te hebben, die zich aangepast al naargelang de form factor. Dat scheelt ontwikkelkosten. Bij Microsoft staat dit bekend als Continuum (in combinatie met Universal Windows Platform), bij Apple als Continuity en bij Ubuntu als Convergence. Synoniemen voor elkaar zijn het niet, maar je merkt wel dat ze allen zoeken naar manieren om vloeiender over te gaan van de ene form factor naar de andere. Zo is het bij Continuum en Convergence de bedoeling dat als je je smartphone dan aansluit op een muis, toetsenbord en extern scherm, vanzelf de desktop-modus te voorschijn komt.