Wikijunior:De geschiedenis van de Aarde/Gletsjers

Uit Wikibooks

De geschiedenis van de Aarde Het ontstaan Vulkanen Fossielen Fossiele brandstoffen Steentijd Bronstijd IJzertijd Aardbevingen Fjorden Gletsjers IJstijden Rivieren Breuken De zee De bodem Geisers Onder de aardkorst Milieuproblemen

Zwerfkei van 30 ton in het Groningse Alteveer die tussen deze plaats en Tange is opgegraven. Zwerfkeien zijn rotsblokken die van zijn originele plaats zijn meegenomen door een gletsjer en is achtergelaten toen het ijs smolt.

Gletsjers zijn bewegende lagen ijs die ontstaan wanneer er 's winters meer ijs wordt aangemaakt dan in de zomer kan afsmelten. Als alle gletsjers van de wereld in één keer zoude smeltenm zou de zeespiegel met 60 meter stijgen en zouden grote delen van het land in de wereld worden overstroomd.

Een gletsjer is een grote, blijvende massa ijs die op het land ontstaat door sneeuw. Als er een nieuwe lading sneeuw neerkomt op een oudere, wat vochtige laag sneeuw, duwt de nieuwe laag de oude in elkaar. Als dat jaren achtereen zo doorgaat, ontstaat er zo'n grote druk op de onderste lagen, dat ze lettelijk in elkaar geperst worden. Er ontstaat een grote ijslaag. Door de enorme druk is deze ijslaag aan de onderkant vervormbaar en spekglad. Daardoor kan het bewegen. Sommige gletsjers bewegen langs een helling naar beneden door de zwaartekracht. Andere spreiden zich uit over vlak land doordat ze door hun eigen massa in elkaar gedrukt worden en dan alleen naar de randen kunnen afstromen.

Alle gletsjers ontstaan boven de sneeuwgrens. Boven deze grens ligt zogenaamde eeuwige sneeuw. Gletsjers kunnen eindigen op het land of in het water. Er zijn waarschijnlijk meer dan 100.000 gletsjers op aarde. Ze worden in bijna ieder groot gebergte gevonden en zijn op ieder werelddeel wel aanwezig, behalve in Australië. Kleine gletsjers zijn soms maar een kilometer lang. De gletsjers die een oppervlak bedekken van meer dan 50.000 vierkante kilometer, worden soms ook ijskappen genoemd. Alle gletsjers samen houden ongeveer 75% van al het zoete water vast.

IJsschotsen breken af van een gletsjer aan de kust van Groenland

De grootste gletsjer ter wereld bedekt bijna heel Antarctica. Het is een gebied van ongeveer 14 miljoen vierkante kilometer. De gemiddelde dikte van het Antarctische ijsdek is 2 km en de grootste gemeten dikte is 4,3 km. Op Antarctica liggen meer dan 90% van alle gletsjers op aarde. Er zijn ook veel gletsjers op Groenland. Dit gebied is ongeveer 1,8 miljoen vierkante kilometer groot. Er zijn ook gletsjers in IJsland, Spitsbergen op verschillende andere eilanden in de Noordelijke IJszee.

De gletsjers op Antarctica en Groenland noemt men landijsgletsjers. De andere sorten gletsjers worden gebergtegletsjers en voetgletsjers genoemd. Gebergtegletsjers zijn rivieren van ijs die door dalen naar beneden stromen. De meeste bewegen heel traag: gemiddeld 1 meter per dag. Sommige gebergtegletsjers halen echter wel een snelheid van 60 meter per dag. Gebergtegletsjers zijn meestal smalle stoken ijs die bijna een kilometer dik kunnen zijn. Er zijn meer dan 10.000 gletsjers van dit type en veel mooie voorbeelden kun je zien in de Alpen, de Himalaya en de Rocky Mountains. De Hubbardgletsjer die delen van het Canadese Yukon en Alaska (VS) beslaat, is de langste gebergtegletsjer ter wereld. Hij is 100 km lang. Doordat de gletsjer in een sleuf of dal ligt, kan de zon de gletsjer niet goed verwarmen, zodat hij bijna niet smelt. Als gebergtegletsjers hun afdaling hebben gemaakt, spreiden ze zich uit over laaglandgebieden en vormen dan de zogenaamde voetgletsjers. Je kunt ook wel voorlandgletsjers zeggen. De grootste voetgletsjers zijn de Bering- en de Malaspinagletsjer in Alaska, die allebei een gebied van ongeveer 4000 vierkante kilometer bedekken.