Uit Wikibooks

[bewerken] Ergonomie voor de computer

[bewerken] Inleiding

Het is belangrijk leerlingen bewust te maken van een gezonde lichaamshouding tijdens het werken met de computer. Dit in voorbereiding op een zittend beroep, dat duidelijk in de lift zit. In diezelfde lijn worden ook meer rugklachten ervaren. Zitten is namelijk meer belastend voor de rug dan staan. Het is dus interessant hierbij preventief te werken en de jongeren zo snel mogelijk de juiste houding en opstelling te onderwijzen.

[bewerken] Ergonomische richlijnen

[bewerken] De Stoel

[bewerken] Zithoogte

De wetgeving (K.B., 1993) verplicht voor beeldschermwerk een verstelbare bureaustoel. Het is de bedoeling dat de personen met de voeten plat op de grond kunnen rusten. Toch is het belangrijk de zithoogte af te stellen op de monitor, waardoor de hoogte van de tafel eveneens een rol speelt. Wanneer de tafel niet kan worden afgesteld, is hiervoor een voetensteun nodig. De klassieke bureaustoel heeft een vaste horizontale zitting. Vermits de stoel niet meebeweegt, zal de werknemer steeds vanuit de rug bewegen. Men wisselt namelijk verschillende taken en zitposities af. Dynamische bureaustoelen spelen hierop in.

Actieve taken zoals schrijven, typen en lezen op het scherm gebeuren vaak zonder rugsteun en in een voorwaartse zithouding. Om dan een goede rugpositie te behouden moeten de bovenbenen licht kunnen afhellen zodat de hoek tussen rug en bovenbenen voldoende groot blijft. Hiervoor moet de zithoogte wel hoger dan de knieholte worden ingesteld. Meer passieve taken zoals telefoneren, denken en communiceren gebeuren meer achterwaarts. Een stoel die dan naar achteren kan kantelen zorgt voor ontspanning van de rug. Opdat de voeten hierbij steeds op de grond moeten blijven, zou de zithoogte bij deze taken niet hoger dan de knieholte mogen zijn. In een normaal patroon wisselen actieve en passieve taken elkaar af, wat een tussenoplossing nodig maakt. Wanneer echter een persoon eerder actief is, moet de zithoogte hoger zijn dan de knieholte. Als de persoon in kwestie eerder passieve taken uitvoert, is de optimale zithoogte op de hoogte van de knieholte.

[bewerken] De zitdiepte

Volgens het Koninklijk Besluit van 1993 is een bureaustoel met een niet verstelbare zitdiepte toegelaten. Wanneer een stoel wordt gebruikt door meerdere personen is deze zitdiepte het best gebaseerd op de kleinste gebruiker, zodat iedereen voldoende ruimte heeft in de kniekuil en onaangename druk wordt vermeden. Daar er in de knieholte bloedvaten en zenuwen gelegen zijn, kan langdurige druk aanleiding geven tot tintelingen. Echter, hoe meer de benen ondersteund worden, hoe lager de zitdruk. Om een optimale zitdiepte te bepalen, kan men een vuistruimte houden tussen de rand van de zitting en de benen.

[bewerken] De rugleuning

De hoogte van de rugleuning dient zo te worden ingesteld, dat de steun in de lage rug optimaal is. Een goede richtlijn is dat het meest uitstekende of bolle deel van de rugleuning vlak boven de broeksriem ondersteunt. Hier bevindt zich de holle kromming van de lage rug, die tijdens het zitten zoveel mogelijk bewaard dient te blijven. Bij de dynamische bureaustoelen kan de rugleuning naar achter inclineren, wat de belasting op de rug verlaagd. Wanneer het bewegingsmechanisme van de rugleuning los blijft staan, wordt de houdingsafwisseling gestimuleerd.

[bewerken] Zitballen

Op sommige scholen worden kinderen reeds gewend gemaakt met zitballen. Een zitbal bevordert een dynamische en tevens open zithouding, indien deze aangepast is aan de lichaamslengte. In een open zithoek is de hoek tussen de romp en bovenbenen ongeveer 110°, waardoor het bekken automatisch naar voor wordt gekanteld en de rug rechter komt. De voordelen van het zitten op een zitbal: betere doorbloeding, versterking van de diepere, stabiliserende spieren en een betere zithouding.

[bewerken] De werktafel

De juiste werkhoogte van de tafel is afhankelijk van de taken die moeten worden uitgevoerd. Wanneer er vooral administratief werk wordt uitgevoerd, komt de tafel best 3 tot 5 cm boven de ellebogen zodat de armen goed ondersteund zijn. Bij het typen is een opstelling die 2 cm lager dan de ellebooghoogte aanbevolen. Meestal worden beiden gecombineerd zodat een compromishoogte aangewezen is.

Vermijd te moeten werken in een gedraaide positie van romp of nek. Zorg ervoor dat het beeldscherm en toetsenbord evenwijdig staan met je bekken.

[bewerken] De monitor

De bovenrand van de monitor van de computer bevindt zich voor een goede positie van de nek best op ooghoogte of tot 10cm eronder. Hierbij valt de bliklijn midden op het scherm. Een recent aandachtspunt hierin zijn laptops. Omdat het scherm vast hangt aan het klavier, staat dit bijna altijd te laag. Er bestaan hiervoor laptopsteunen die in hoogte regelbaar zijn en een goede hoogte verzekeren. Hiervoor is dan wel een apart toetsenbord en muis nodig.

Een andere opvatting baseert zich op de vermoeidheid van de ogen. Wanneer men recht voor zich uitkijkt, zullen de ogen reflexmatig focussen in de verte. Vermits de monitor hier nu tussen staat, zullen de ogen steeds moeten scherpstellen. Door het toetenbord lager te plaatsen en 60° achterwaarts te kantelen, zullen de ogen steeds neerwaarts kijken. Hierdoor zal het blootgestelde oogoppervlak afnemen en wordt er een groter oogbeschermend traanvolume afgescheiden. Deze positie is echter meer belastend voor de nekspieren en verhoogt de kans op een hinderlijke reflectie.

Bij plaatsing van de bureau is het belangrijk dat de schermen loodrecht op het venster worden geplaatst zodat het licht zijwaarts invalt en reflecties worden vermeden. een dergelijke hinderlijke reflectie zorgt voor een aanpassing in houding met alle gevolgen van dien.

Om een goede kijkafstand te bekomen kan men het scherm op een armlengte van de persoon te plaatsen. Die afstand is eveneens afhankelijk van de grootte van het scherm en de lettergrootte. Om ervoor te zorgen dat er bij een te klein lettertype niet voorover wordt gebogen, is het aangeraden het document te vergoten tot 120%. Op die manier wordt een goede leesbaarheid verzekerd.

[bewerken] Het klavier

Het toetsenbord wordt best op 15 cm van de rand van de tafel geplaatst. Met het vroegere computerscherm was de tafel niet altijd diep genoeg. Hierdoor was meer spierwerk nodig en werden schouders en nek extra belast. Het gewicht van de armen, één tiende van het lichaamsgewicht, werkte dan in op de wervelkolom. Bij het werken op een klassiek toetsenbord zullen de polsen zich in een onnatuurlijke positie bevinden (Serina et al, 1999). De handpalmen zijn volledig naar beneden gedraaid (pronatie) en de polsen staan in extensie. Deze houdingsafwijking zorgt er voor dat de carpale tunnel kleiner wordt en de spieren op een minder gunstige lengte werken. Bij dagdagelijks intensief typen kan dit op lange termijn overbelasting van de pols veroorzaken. Er zijn reeds toetsenborden op de markt waarbij een meer ergonomische houding wordt aangenomen (bv. ErgoLogic®). Wanneer je met een klassiek klavier werkt, hou je het best het toetsenbord zo plat mogelijk (klap de pootjes neer). Zo vermijd je eveneens een ongunstige werkhouding voor de pols.

[bewerken] De muis

Bij het gebruik van de muis wordt momenteel duchtig onderzoek gevoerd om het polsgewricht te kunnen ontlasten. Net als bij het toetsenbord de klassieke muis staat de hand met de handpalm naar beneden (pronatie) en met de pols gestrekt (extensie). Hierdoor werken hier voornamelijk kleine spiertjes in de pols. Langdurig spierwerk van de voorarm en extreme polsposities zijn de oorzaak van overbelasting (Keir et al., 1999). Er werd reeds een verticale muis in het leven geroepen. De hand rust hierbij in een meer natuurlijke houding en de bediening gebeurt door bewegingen van de hele arm. Deze positieve gevolgen werden bevestigd door onderzoek van Gustafsson & Hagberg (2003). Een andere tip is om met je pc-muis zo dicht mogelijk bij de schouder te werken, waardoor de inspanning voor de schouderspieren het laagst blijft. Tracht een ontspannen werkhouding te vinden om met je muis te werken.

[bewerken] Besluit

We kunnen dus stellen dat het langdurig werken aan de computer complicaties met zich kan meebrengen. Echter, door toedoen van enkele kleine aanpassingen kunnen deze complicaties worden vermeden. Het is van groot belang kinderen en jongeren hierin te begeleiden om op die manier lichaamsproblemen te voorkomen. Wanneer er op school wordt gelet op voorgaande aspecten, zullen leerlingen dit automatisch meenemen naar het verdere leven. Uit een grootschalig onderzoek bleek dat wanneer mensen hiervoor worden bewust gemaakt, dit een vermindering in symptomen en een grotere werkefficiëntie met zich meebrengt.

[bewerken] Bronnen

• www.ergodome.be
• www.ergonomiesite.be
• www.vacature.com
• Koninklijk besluit van 27 augustus 1993 betreffende het werken met beeldschermapparatuur
• Gustafsson, E. & Hagberg, M. (2003). Computer mouse use in two different hand positions: exposure, comfort, exertion and productivity. Applied Ergonomics (34): pp. 107-113.
• Hochanadel, C.D. (1995). Computer workstation adjustment: A novel process and large sample study. Applied Ergonomics (26-5): pp. 315-326.
• Keir, P.J., Bach, J.M., Rempel, D. (1999). Effects of mouse design and task on carpal tunnel pressure. Ergonomics 42 (10): pp. 1350-1360.
• Serina, E.R., Tal, R., Rempel, D. (1999). Wrist and forearm postures and motions during typing. Ergonomics 42 (7): 938-951.