Heksenvervolging in Europa (1300-1720)/Heksenvervolging elders in Europa en Amerika

Uit Wikibooks

11. Heksenvervolging elders in Europa en in Amerika

In Rome, Midden- en Zuid-Italië, in Zuid-Spanje, Oost-Europa en Ierland zijn nauwelijks heksenprocessen geweest, in Polen pas veel later. Hier bleef de feodale maatschappij veel langer behouden. Men trouwde jong onder de hoede van de ouders en gaf het traditionele familiesysteem en de man-vrouw rolverdeling door. Het individualisme ontwikkelde zich trager. Hier was geen voedingsbodem voor heksenangst noch voor de protestantse ethiek die meer individualistisch was.

[bewerken] Heksenvervolging in Engeland

Marteling was hier formeel verboden. Het accusatoire rechtssysteem bleef grotendeels intact. De klachten over maleficiën uit het volk bleven de enige bron van de heksenprocessen. In maleficiën waren echter gradaties mogelijk zodat er ook lichtere straffen gegeven konden worden. Het idee van de duivelsverering en zeker de heksensabbat vond hier geen ingang. Daarom waren er nauwelijks massaprocessen.

Vaak werden bedelaressen aangeklaagd. Volgens geschiedkundige Keith Thomas had de aanklager haar eerst weggestuurd zonder iets te geven en had hij daarover een schuldgevoel. Als er later dan iets fout ging met hem of zijn familie, vee, gewassen of spullen, dan gaf hij haar de schuld.

In Engeland werd een grote ramp, een epidemie of brand dan ook zelden aan een heks toegeschreven. Want dan zou de hele maatschappij moeten toegeven de heks slecht behandeld te hebben. Dit soort rampspoed werd in Engeland toegeschreven aan God, of aan de zonden van de inwoners, of aan zondebokken als leden van een ander geloof, of aan een nationale vijand, of aan de Joden. Op het continent echter werd de heks beschuldigd van een verbond met de duivel en de duivel kon wèl grootschalige rampen als de pest en stormen veroorzaken, zodat een heks op het continent daar ook de schuld van kon krijgen.

In Engeland begonnen heksenprocessen pas na 1540. Slechts 24% van de beschuldigden werd geëxecuteerd (in Duitsland na 1560 bijna 100%). In totaal zouden er slechts 500 - 1000 heksen geëxecuteerd zijn.

[bewerken] Duitsland

Minstens de helft van alle massaprocessen in Europa vond plaats in Duitsland. Sinds 1550 voor speciale rechtbanken, voorgezeten door professionele juristen die waren aangewezen door de Duitse prinsen. Deze rechters hadden aan de universiteit de Romeinse en inquisitoire methodes bestudeerd en waren doordrongen van de ethiek van de morele reformatie. Deze speciale rechtbanken gingen ook naar de dorpen toe. Na 1570 hoefden maleficiën niet meer in de aanklacht te zitten (deze waren moeilijk te bewijzen). Elke 'aangetoonde' betrokkenheid van de heks met de duivel was voldoende om haar tot de brandstapel te veroordelen. De beschuldigden hadden geen enkel recht meer.

Men begon doorgaans met een oud, hulpeloos vrouwtje te martelen, die dan het pact en geslachtsgemeenschap met de duivel toegaf en dan ook nog de namen van vele anderen moest noemen. Die namen werden haar meestal in de mond gelegd door de rechter of de beul. Als de marteling slechts eerstegraads was (duimschroeven, nagels uitttrekken), werd het voorgesteld alsof ze vrijwillig bekend had.

Eén enkel massaproces kon leiden tot meer dan 400 slachtoffers (1618). Soms noemden de heksen ook namen van mensen uit andere steden. Dan ontstond daar weer de kiem van een nieuw massaproces. Soms werden de rechters zelf beschuldigd en geëxecuteerd, maar ook priesters, leraren, adelijken, rijke kooplieden etcetera. De families van invloedrijke slachtoffers gingen klagen bij keizer Ferdinand II. Vanaf 1630 verbood deze de processen in die streken waar hij invloed op kon uitoefenen.

De paus zond in 1636 twee kardinalen op inspectie. De heksenprocessen werden door de paus verboden. Daardoor kwam de heksenjacht in nog meer gebieden tot stilstand. Maar in sommige protestantse gebieden in Noord-Duitsland en in het katholieke Beieren duurden ze nog tot 1720 voort.

[bewerken] Zwitserland

Hier waren minder massaprocessen dan in Duitsland. Er werd minder zwaar gemarteld en er werd minder naar andere namen gevraagd.

[bewerken] Frankrijk

Hier waren niet zo veel massaprocessen als in Duitsland. Na 1600 begonnen de vervolgingen af te nemen.

[bewerken] Scandinavië

Hier begon de heksenvervolging pas na 1650 toen Scandinavië onder Duitse invloed kwam. Voor die tijd werd er daar niet gemarteld en was er geen inquisitoire procedure.

[bewerken] Schotland

De heksenvervolging was hier haast net zo erg als in Duitsland.

[bewerken] Spanje

Hier werden bijzonder weinig heksen geëxecuteerd. De Spaanse inquisitie liet de heksen bijna volledig links liggen. Qua zondebok had men voldoende aan de Joden en de Moslims. Verder had Spanje geen traditie van vijanden binnen het geloof (als ketters en heksen) maar wel een grote traditie van vijanden buiten het geloof (als Joden en Moslims). In 1611 had een rechter van inquisitie, Salazar, een vermeende Sabbat laten naspelen door Franse heksen die bekend hadden eraan meegedaan te hebben. Hij kwam tot de conclusie dat de verhalen niet met de werkelijkheid strookten en met elkaar in strijd waren. Daarna werden er in Spanje geen heksen meer vervolgd.

[bewerken] Italië

Hier waren weinig heksenprocessen.

[bewerken] Heksenvervolging in Amerika

Tijdens de kolonisatie van Amerika is de heksenvervolging ook daarheen geëxporteerd, oa. in Salem.