Autisme/Behandeling voor autisme
Uit Wikibooks
|
|
| Hoofdstukken | |
Inhoud |
[bewerk] Behandeling voor autisme
[bewerk] Is een behandeling nodig ?
Na een diagnose autisme wordt de vraag naar behandeling als vanzelfsprekend beschouwd.
Een vermoeden en de zoektocht naar een diagnose begint immers vaak vanuit een conflict met zichzelf, de omgeving en/of de maatschappij. Een conflict vraagt een oplossing.
De vraag is dan vaak niet of de persoon met autisme zich moet aanpassen of de omgeving. Een behandeling is meestal een correctie aan wat 'gepast' geacht wordt. De leefwereld wordt zodanig gestructureerd dat die sterk verkleind en beveiligd wordt. Sociale problemen worden gladgestreken. Sociale kennis en sociale vaardigheden worden bevorderd.
De (psychische) stoornis die autisme is, kan niet alleen blijvend last bezorgen door sociale isolatie of conflicten met anderen, maar ook door over- en ondergevoeligheid. Een diagnose zonder een antwoord lijkt even zinloos als nog verder onderzoek doen of belangstelling hebben naar autisme als het niet om een stoornis zou gaan.
Een behandeling kan enkel zinvol zijn als ze op maat is van het autisme van de persoon in kwestie en zowel werkt naar individu, als de groep, als naar samenleving toe. Vaak is een behandeling teveel gericht op de individuen met autisme, te weinig op psychologische ondersteuning van de ouders (in functie van hun eigen welzijn) of ondersteuning van de samenleving in de omgang met het gegeven autisme.
[bewerk] Integratie en/of inclusie
Ten aanzien van de vraag of personen met een handicap kunnen veranderen, bestaan er twee uiterste visies.
- De ene visie, die integratie nastreeft, stelt dat personen met een handicap modificeerbaar zijn en niet mogen gelaten worden zoals ze zijn (o.a. Reuven Feuerstein). Mensen met een handicap moeten door ondersteuning op maat (o.a. therapie) gelukkig en zelfstandig kunnen leven, zodanig dat ook hun omgeving ontlast wordt. Ze moeten hun zelfzorgfunctie maximaal opnemen.
- De andere visie, die meer inclusiegericht werkt, stelt : "mensen met autisme zijn anders, maar hun autisme maakt een integraal deel uit van hun wezen en hoeft (tenzij zij daar last van zouden ondervinden) niet genezen te worden" (vooral hoger functionerende autisten). De maatschappij moet veranderen en inclusie mogelijk maken door een vergaande mentaliteitswijziging. Respect is de basis voor de meest autismevriendelijke omgeving.
Toch blijft autisme levenslang en is 'genezing', indien al wenselijk, uitgesloten. De middenweg tussen deze beide visies is de beste oplossing.
[bewerk] Mogelijke ondersteuning
[bewerk] Erkennen van de mogelijkheden
Vooraleer te 'behandelen' is het belangrijk de mogelijkheden van een autistische persoon te erkennen. 'Wat kan de autistische persoon wél?' wordt vaak overgeslagen. Vaak zijn er piekvaardigheden en bijzondere capaciteiten die een positieve bijdrage leveren aan de levenskwaliteit van persoon met autisme én zijn omgeving.
[bewerk] Vroegtijdige interventie
Een vroege educatieve interventie met nadruk op het aanleren van functionele vaardigheden (communicatie, zelfredzaamheid, mondigheid) kan de ontwikkeling van autistische personen positief beïnvloeden.
[bewerk] Autismevriendelijke omgeving
Mensen met autisme hebben, behalve vaardigheden en kennis, nood aan een autismevriendelijke omgeving.
Enkele voorbeelden van autismevriendelijkheid zijn :
- Zo concreet mogelijke (terzake) communicatie, zonder veel figuurlijk taalgebruik en zonder verbale en non-verbale overlast (bijvoorbeeld in een winkel of warenhuis);
- Visuele hulpmiddelen zoals schrift, tekeningen, foto's en voorwerpen ter ondersteuning gebruiken;
- Probleemgedrag niet persoonlijk nemen, maar beschouwen als een reactie van onmacht door contextblindheid, tekort aan verduidelijking vanuit de omgeving of overprikkeling van de zintuigen met blokkage als gevolg;
- Achtergrondgeluiden die kunnen afleiden of storen (bijvoorbeeld muziek) of fel licht (bijvoorbeeld TL-licht) beperken;
- Publicaties, folders en website met duidelijk taalgebruik en zonder felle kleuren (bv met pastelkleuren);
- Autismevriendelijke vrijetijdsbesteding (bijvoorbeeld duidelijke voorbereiding vooraf, structuur op reis, vaste contactpersoon);
- Aangepaste tewerkstelling (trajectbegeleiders / interim-verantwoordelijken die gevormd zijn op vlak van autisme en voldoende inlevingsvermogen hebben, mentor voor autisten binnen een bedrijf of instelling aanstellen);
- Autistische personen in de media of theater/film over autisme.
[bewerk] Onderwijsondersteuning
De inhoud van het leerplan, een gepaste communicatiestijl en aanvullende hulpmiddelen zijn drie elementen in de ondersteuning op vlak van onderwijs.
De keuze tussen gewoon en buitengewoon onderwijs (doorgaans voor personen met een verstandelijke en motorische handicap) hangt af van de verstandelijke vermogens van het kind, maar ook van de inspanningen van ouders én de schoolomgeving (directie, leerkrachten, leerlingen, psychopedagogisch consulent).
Inclusief onderwijs betekent hoofdzakelijk dat er afgestapt wordt van buitengewoon onderwijs, dat kinderen en jongeren met autisme die thuishoren in een speciale school nu naar het gewoon onderwijs zouden gaan. Mits voldoende ondersteuning en de juiste kennis, omgangsvaardigheden en attitude rond autisme bij de leerkrachten & ouders, kan dit mogelijk worden. Toch is er zelden voldoende ondersteuning op school, bij gebrek aan middelen en inzet. Ook zijn er leemtes in de continu ondersteuning die vereist is in kleuter -, lager -, secundair - en hoger onderwijs (dus niet slechts een beperkt aantal jaar). Bovendien is de overdracht tussen de ondersteuning op school en arbeidstrajectbegeleiding belangrijk. Autisme betekent in de praktijk dan ook een grotere moeilijkheid dan het hebben van een verstandelijke handicap.
Geïntegreerd onderwijs of het systeem waarbij leerkrachten uit het buitengewoon onderwijs ondersteuning geven aan leerkrachten en/of kinderen in het gewoon onderwijs, lijkt beter te werken, hoewel in het secundair en hoger onderwijs de (leer - en gedrags)problemen door hun complexiteit in de praktijk moeilijk op te vangen zijn in dit systeem.
Bovendien moet er bij recente evoluties als zorgverbreding, inclusief onderwijs en geïntegreerd onderwijs rekening gehouden worden dat de arbeidstrajectbegeleiding en beroepsopleiding op de arbeidsmarkt, zeker voor mensen met autisme met een normale of hogere begaafdheid, vaak onaangepast of niet bestaande is. De (te hoge) verwachtingen vanuit de veilige onderwijssituatie kunnen vaak niet opgevangen worden, wat kan leiden tot problemen met de geestelijke gezondheid.
[bewerk] Ondersteuning in tewerkstelling
Nauwelijks 6% van alle mensen met een autismespectrumstoornis hebben een voltijd betaalde baan, bij mensen met een normale begaafdheid is dat amper het dubbele.
De redenen hiervoor zijn:
- het cliché-beeld bij werkgevers over autisme die de voordelen vaak niet erkennen;
- de meervoudige moeilijkheden van mensen met autisme om jobs te vinden maar ze vooral te behouden, met gebrek aan zelfwaardering van de werkzoekenden zelf;
- de onzichtbaarheid van de handicap en een autisme-onvriendelijke werkplek;
- gebrek aan ondersteuning vanuit arbeidstrajectbegeleiding & beroepsopleiding;
Gepaste ondersteuning zou vooral nodig zijn bij de job-interviews en in de conflicten met de bedrijfscultuur (door de contextblindheid).
Cruciale voorwaarden om tot tewerkstelling te komen zijn (naar Alison Maquire):
- pre-vocational training (etiquette & zelfkennis);
- overgangsplanning van geïntegreerd onderwijs of GON-begeleiding van kleuterklas via de diverse onderwijsfasen naar arbeidstrajectbegeleiding bij het afstuderen (structuur, maatschappelijke vaardigheden, maatschappelijk gedrag) met continu uitwisseling met de ouders;
- jobcoach en arbeidstrajectbegeleiding op maat van de persoon met autisme;
- ruimer zoeken dan alleen naar werk, bijvoorbeeld naar onbetaalde werkervaringen zoals vrijwilligerswerk en artistieke vaardigheden (drama, muziek, beeldende vaardigheden).
[bewerk] Therapieën
Het is vaak moeilijk om door het bos van mogelijke behandelingsvormen de bomen te zien.
Er zijn zowel algemeen aanvaarde reguliere behandelingen als meer alternatieve behandelingsvormen. De behandeling hangt uiteraard af van de vorm van autisme, maar ook van de ontwikkelingsleeftijd en de ernst van de problematiek.
Bij medicatie grijpt men vooral terug naar antipsychotica (bv. haloperidol, risperidon), antidepressiva (bv. fluvoxamine) en voedingsvoorschriften.
Bij de psychologische methoden ligt het accent in de opvoedingsondersteuning, op aanpassen van het kind en de omgeving (aandacht voor prikkels, eisen, en communicatie) en in de behandeling zelf op verandering die voortbouwt op de opvoeding (aandacht voor structurering, stimulering van sociale vaardigheden en crisisvermindering).
Bijkomend aan de behandeling kan een autistische persoon deelnemen aan vorming op maat (afhankelijk van de ontwikkelingsleeftijd) of aansluiten bij een zelfhulpgroep.
Ook ondersteuning voor de omgeving is erg belangrijk.
[bewerk] Reguliere behandelingsvormen
Reguliere behandelingsvormen concentreren zich op de sociale interactie, communicatie of stereotype gedragingen & interesses. Er bestaan algemene en specifieke benaderingen.
- Algemene benaderingen
Voorbeelden van algemene benaderingen zijn :
Gedragstherapie:
- ABA of toegepaste gedragsanalyse
De ABA-therapie is hier beter bekend als de Lovaas-methode, naar de Noorse ontwerper ervan, Dr. O. Ivar Lovaas. Vooral in Scandinavië en Groot-Brittannië is die erg populair.
In de toegepaste gedragsanalyse wordt gedrag gezien in functie van de gevolgen ervan. Door beloning, straf, uitdoving van gedrag en stimuluscontrole en manipulatie van omgevingsfactoren probeert men door toegepaste gedragsanalyse het gedrag te veranderen Via de Lovaas-methode of ABA kan men op korte termijn bijvoorbeeld oogcontact van het kind herstellen, maar meer dan een staren is bij kinderen met autisme vaak niet realiseerbaar. We spreken van een technische conditionering.
Autisme daarentegen is voornamelijk een informatieverwerkingsstoornis. Symptoombestrijding is dus onvoldoende. De beleveningswereld van het kind staat bij ons, in Vlaanderen en Nederland, centraal, en om die te openen is de Lovaasmethode slechts een van de vele methoden. De Lovaasmethode is daarentegen wel wetenschappelijke onderbouwd, wat op zich zeldzaam is.
Toepassingen van ABA zijn ondermeer discrete trial instruction/teaching en omgevings - of natuurlijke benaderingen (alternatieve behandelingsmethoden zoals milieutraining, incidental teaching en pivotal response training of natural language paradigm) die het kind aanzetten tot interactie in de natuurlijke en gevarieerde omgeving.
- Discrete trial instruction (DIT) – discrete trial teaching (DTT)
DTT is een van de instrumenten binnen de toegepaste gedragsanalyse. Alle gedrag is aangeleerd gedrag binnen DTT. Nieuw gedrag, vaardigheden op vlak van taal en motoriek, spel en imitatie, sociale vaardigheden en emotionele expressie kan aangeleerd worden. Kinderen met ontwikkelingsstoornissen en in het bijzonder autisme behoren tot de doelgroep van DTT.
De aan te leren vaardigheid wordt in stappen of stukken verdeeld, de 'trials', die elk afzonderlijk worden getraind, in een sterk door de trainer/therapeut afgelijnde en gecontoleerde structuur. De therapeut geeft een instructie (stimulus), het kind reageert met gedrag, en het gedrag wordt met oog op het verlangde eindresultaat bijgestuurd. Voor de bijsturing en geleiding naar het gewenste gedrag maakt DTT gebruik van methoden als aanmoedigen, model-leren, bekrachtiging en geleidelijk afbouwen van aanmoediging. Nadeel van DTT is dat het zeer intensief is (tot 40 uren per week) en nog steeds controversieel is gezien het element dwang in de methode. DTT kan niet, ondanks de bewering van Lovaas zelf, kinderen met autisme 'genezen'.
- Incidental teaching
Incidental teaching is een benadering die past binnen de milieutraining, waarin vertrokken wordt van de interesses en wensen van kinderen in hun natuurlijke omgeving. Wanneer de leeromgeving afgestemd is op de kinderen, en niet andersom, met ondermeer aantrekkelijke activiteiten en voorwerpen, zal dit hen volgens deze benadering stimuleren tot leren. Tot die stimulerende omgeving behoort ook de aanwezigheid van begeleiding. Interesse en motivatie van de leerling/student staan dus centraal, en de omgeving is georganiseerd op basis van zijn voorkeuren. Incidental teaching heeft als voordeel dat de aangeleerde vaardigheden dichtbij het 'echte leven' geleerd worden en dus gemakkelijker overgenomen worden naar andere situaties. Vooral het iniatief nemen binnen nieuwe sociale situaties, en naar contactname, wordt aangeleerd.
- Pivotal response training (PRT) of natural language paradigm;
- Cognitieve gedragstherapie;
- Sociaal behaviorisme;
- Sociale leertheorie;
- Stimulus respons model.
Comprehensieve interventieprogramma's:
- Denver model;
- Floortime;
- Learning experiences, an alternative program for preschoolers and parents (LEAP);
- Pivotal response training (PRT) - natural language paradigm (TEACCH);
- University of California at Los Angeles (UCLA) Young Autism Project (YAP);
- Walden early childhood program.
- Specifieke benaderingen
Voorbeelden van specifieke benaderingen zijn:
- Cliënt Centered therapy (cliëntgerichte therapie);
- Dosen – ontwikkelingsdynamische benadering;
- Methode Heijkoop;
- Medicatie;
- Ontwikkelings- en spelstimulering;
- Option approach - Kaufman;
- Psychotherapie;
- Systeemtherapie;
- Thuisbegeleiding.
- Therapieën met de sociale interactie centraal (bedoeling is de sociale ontwikkeling te begeleiden en te stimuleren)
- Goldsteintraining;
- Joint-attention therapie;
- Lego-therapie;
- Perspectiefnemingstraining;
- Social stories;
- Video modelling;
- Virtual reality technology (VRT).
- Therapieën met de communicatie centraal (bedoeling is het opstandig gedrag functioneel te maken en mensen aanzetten tot communicatie (om een reactie te krijgen, wat een stimulans is om te verbeteren)
- Facilitated communication;
- PECS;
- Visueel tijdschema:
- VOCA.
- Therapieën met het stereotyp gedrag & interessepatroon centraal (bedoeling is in te spelen op de typerende beperkte belangstellingswereld, een rigiditeit in routines en rituelen, en stereotype gedragingen)
- Auditieve integratie training;
- Beeldende therapie;
- Bobath therapie (neurodevelopmental therapy);
- Craniosacrale therapy;
- Dramatherapie;
- Hippotherapie;
- Lichaamsoefeningen;
- Muziektherapie;
- Sensorische integratietherapie;
- Sherborne-therapie (bewegingspedagogiek) ;
- Visuele therapie.
[bewerk] Alternatieve behandelingsvormen
De meer alternatieve vormen van behandelingen kunnen gericht zijn op beïnvloeding van het gedrag, de hersenactiviteit stimuleren, de spiritualiteit en/of mystieke kant, of specifiek gericht op het kind of de autistische stoornis zelf. Een voorbeeld hiervan is de sensitherapie.
[bewerk] Ondersteuning voor de omgeving
- Duidelijkheid over de diagnose
Een vroege en goed gemotiveerde diagnose bij een erkend diagnosecentrum helpt zowel voor de autistische persoon zelf als voor de omgeving om anders onverklaarbaar gedrag en gevoelens van onschuld of falen te verklaren.
- Informatie en ervaringsuitwisseling
Zowel voor ouders, collegae als beroepskrachten bestaan er organisaties die zowel kennis aanbieden als mensen samenbrengen die elkaars ervaringen horen.
Ouders of partners hebben het vaak erg moeilijk een luisterend oor te vinden, zeker als een van de partners het autisme (van zichzelf of van het kind) niet wil aanvaarden. Behalve kennis is vooral ervaringsuitwisseling belangrijk om hen te steunen in de moeilijke taak in het opvoeden van een autistisch kind of samenleven met een autistische partner.
Ervaringsuitwisseling kan voor ouders door aan te sluiten bij een lotgenotencontact of zelfhulpgroep. Op deze wijze eens kunnen praten, samen activiteiten doen, eens het hart luchten kunnen zorgen dat de spanning afneemt.
Tegelijk kan kennis een begin zijn om inzicht te verwerven in het gedrag en op een mensvriendelijke manier (zowel voor de verzorgende ouder als voor de partner/het kind) te handelen. Dit kan voor ouders door ondersteuning thuis (bijvoorbeeld door thuisbegeleiding) of door cursussen/lezingen te volgen bij een ouder - en familievereniging.
Voor beroepskrachten & collegae is het bijzonder nuttig, afhankelijk van de sector waarin ze werken, een vorming over autisme of de omgang met mensen met autisme te volgen. Een autismevriendelijke organisatie is vaak eenvoudiger voor iedereen omdat men er naar duidelijkheid streeft.
Voor zorgverleners tenslotte is het belangrijk te luisteren naar wat ouders over hun kind te vertellen hebben. Zij, en niet de professionelen, hebben de nodige deskundigheid op vlak van de praktijk. Zorgverleners kunnen de puzzel vervolledigen en feedback geven vanuit theoretische kennis. Daarnaast kunnen zorgverleners terecht bij vormingsinstellingen en bij intervisie-groepen.
- Inclusie
Autistische personen verdienen net als andere personen met een handicap dezelfde rechten en plichten als andere burgers. Meer en meer mensen met autisme kunnen immers deelnemen aan de samenleving. De inclusie-gedachte is daarbij belangrijk.
Anderzijds is het belangrijk dat mensen met autisme erkend worden/blijven als personen met een handicap, op vlak van begeleiding en inkomensondersteuning. Ze hebben beperkingen die los staan van hun wil.
 |
Deze pagina is vrijgegeven onder de GNU Free Documentation License (GFDL) en nog niet onder CC-BY-SA. Klik hier voor meer informatie.
Wilt u deze tekst gebruiken onder de Creative Commons CC-BY-SA licentie? |
